“རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས” ཀྱི་གལ་གནད་ལ་དཔྱད་པ།

24466

    ཐལ་འགྱུར་པས“རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས”མི་བཞེད་པའི་གལ་གནད་ལ་དཔྱད་པ།1

                                                                             རྩོམ་པ་པོ།  རྫ་སྲས་བདེ་ཆེན།

                           དཀར་ཆག

                           བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ་ཁག
                           ནང་དོན་གནད་བསྡུས།
                              སྔོན་གླེང་།

ཚན་པ་དང་པོ། དབུ་མའི་ལྟ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་སྤྱི་བཤད།

 1གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་བྱུང་རིམ་དང་འབྲེལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་མཚམས་སྦྱོར།
                                      
1སྐབས་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱ་གར་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལོ་ཚིགས་མདོར་བསྡུས།
2དུས་སྐབས་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་མདོར་བསྡུས།
3གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་དཔེ་རིས།


2གཉིས་པ། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་མཚམས་སྦྱོར།


    ཚན་པ་དང་པོ། དབུ་མའི་ལྟ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་སྤྱི་བཤད།


གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་བྱུང་རིམ་དང་འབྲེལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་མཚམས་སྦྱོར།
སྐབས་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱ་གར་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལོ་ཚིགས་མདོར་བསྡུས།
དུས་སྐབས་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་མདོར་བསྡུས།
གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་དཔེ་རིས།
གཉིས་པ། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་མཚམས་སྦྱོར།

ཚན་པ་གཉིས་པ། ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་འཕེལ་རིམ་བསྡུས་བཤད།

  1. དང་པོ། འཕགས་ཡུལ་གྱི་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་འཕེལ་རིམ།
  2. གཉིས་པ། བོད་ཡུལ་གྱི་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་འཕེལ་རིམ།


ཚན་པ་གསུམ་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ་>>ལས་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་འགོག་ལུགས།

  1. དང་པོ། ཐལ་འགྱུར་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་པར་སྤྱིར་བསྟན་པ།
  2. གཉིས་པ། “རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས” བཞེད་མིན་གྱི་ཁྱད་པར་ལྷག་ཏུ་གལ་ཆེ་ཚུལ།
  3. བཞི་པ། བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པའི་རྟགས་འཐད་ཀྱང་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་མི་འཐད་ཚུལ།
  4. གསུམ་པ། དོན་དམ་པར་གྲུབ་པ་འགོག་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་གཙོ་བོ།
  5. མཇུག་སྡོམ། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་ལུགས་ཀྱི་དབུ་མའི་ལྟ་བའི་ལངས་ཕྱོགས།
  6. བོད་ཡིག་གི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།
  7. དབྱིན་ཡིག་གི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།


    [བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ] 
རང་རྒྱུད། ཐལ་འགྱུར། རང་རྒྱུད་པ། ཐལ་འགྱུར་པ། རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས། རྗེས་དཔག གཏན་ཚིགས། ཆོས་ཅན་མཐུན་སྣང་། དོན་དམ། ཐ་སྙད། རྟེན་འབྲེལ། སྟོང་ཉིད།

[ནང་དོན་གནད་བསྡུས] རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ>>ར་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རང་རྒྱུད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་མི་འཐད་པ་དང་། སྤྱིར་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འཐད་ཚུལ་གྱིས་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པའི་རིང་ལུགས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་གསལ་འདོན་བྱེད་པ་གཙོར་བཟུང་ཐོགའདི་དང་འབྲེལ་བའི་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་འཕེལ་རིམ་སྤྱི་དང་། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་འཕགས་ཡུལ་གྱི་ཕྱི་ནང་གི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་མདོར་བསྡུས་སུ་བཀོད་ཡོད།

                         སྔོན་གླེང་།

        སྤྱིར་དབུ་མ་ཐལ་རང་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྐབས། འདིའི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་འཕེལ་གྱི་ངོས་དང་། མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་བའི་ཆ། དཔྱད་ཐབས་ཀྱི་རིག་པའི་ངོས་བཅས་གནད་དོན་གསུམ་ལ་དོ་སྣང་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེ་བར་མ་ཟད། འདི་དག་ལས་ཀྱང་དཔྱད་ཐབས་ཀྱི་རིགས་པ་ནི་གཞན་ལས་གལ་ཆེ་བར་འདོད་ལ། ཐེངས་འདིར་ཁོ་བོའི་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་གླེང་གཞི་གཙོ་བོའང་དེ་དག་ལས་དཔྱད་ཐབས་ཀྱི་སྐོར་ཡིན། དེ་ཡང་སྤྱིར་འཕགས་བོད་ཀྱི་དབུ་མའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་གནད་དོན་འདིའི་སྟེང་ལ་བགྲོ་གླེང་ཟབ་ཅིང་རྒྱས་པ་གནང་ཡོད་ལ། ཁྱད་པར་དུ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ>>ར་ཐལ་རང་གཉིས་ཀྱི་ལུགས་ལ“དོན་དམ་པ་འགོག་པའི་རིགས་པའི་གཙོ་བོ”རྣམས་སོ་སོར་ངོས་བཟུང་ཐོག་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པས “རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས”བཀག་པའི་སྟེང་ནས་རྣམ་བདུན་གྱི་རིགས་པ་དང་། རིགས་པའི་རྒྱལ་པོ་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་གཏན་ཚིགས་གཙིགས་སུ་འཛིན་པ་སོགས་ཐལ་རང་གཉིས་ལ་དཔྱད་ཐབས་ཀྱི་རིགས་པའི་ངོས་ནས་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་གསུངས་ཡོད།

       དེར་བརྟེན། ཁོ་བོའི་དཔྱད་རྩོམ་འདིར་དཀའ་གནད་འདི་ཅུང་ཟད་གཏིང་ཟབ་ས་དང་རྒྱ་ཆེ་ས་ནས་འགྲེལ་ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ། ཟབ་མོ་དབུ་མའི་ལྟ་བ་དར་རྒྱས་འབྱུང་སའི་འཕགས་ཡུལ་གྱི་གནའ་རབས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་བྱུང་རིམ་སྤྱི་དང་། དེ་དང་འབྲེལ་ནས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཁག་ལས་དབུ་མའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ལངས་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་དང་། དེ་དང་འབྲེལ་ནས་འཕགས་བོད་གཉིས་སུ་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་ཐལ་འགྱུར་དང་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རིགས་པའི་འཕེལ་རིམ། དེ་དག་ལས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་དབུ་མ་ཐལ་རང་གི་ཁྱད་པར་འཇོག་ཚུལ་དང་། ལྷག་པར་དུ་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་ཁྱད་པར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྐོར་གསལ་འདོན་བྱ་ཐབས་ལ་འབད་འབུངས་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

    ཚན་པ་དང་པོ། དབུ་མའི་ལྟ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་སྤྱི་བཤད།

       རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་སྐབས། དེ་ལྟར་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་ལུང་རིགས་རྣམས་གནའ་བོའི་འཕགས་ཡུལ་མཁས་པའི་ཞལ་གསུང་དྲི་མ་མེད་པ་ལ་སྒོ་ཀུན་ནས་ཁུངས་སུ་བཅོལ་ཡོད་སྟབས། འདི་འབྲེལ་གྱིས་དཔྱད་པ་གཏོང་སྐབས་སྔོན་འགྲོའི་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་རིམ་པ་ཞིག་མ་སོང་ཚེ། གོ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཆོད་དཀའ་བར་སྣང་བས།སྔོན་འགྲོའི་རིམ་པ་དེ་གནད་དོན་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བགྲོ་དགོས་པར་འདོད།

གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་བྱུང་རིམ་དང་འབྲེལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་མཚམས་སྦྱོར།

     གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལུགས་ཀྱི་བདག་མེད་དམ་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་འབྲེལ་ནས་དཔྱད་པ་ཅི་ཞིག་བཏང་ཡང་། དེའི་ཐུན་མིན་གྱི་རང་བཞིན་གསལ་པོར་རྟོགས་པ་ལ་སྤྱིར་འཕགས་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་རྒྱབ་ལྗོངས་མདོ་ཙམ་ཞིག་མ་རྟོགས་སུ་མི་རུང་བར་བསམས་ནས། འདིར་དང་པོར་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐྱ་ཐིག་ཙམ་ཞིག་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་དེ་དག་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་དགོས་གལ་དུ་མཐོང་།

སྐབས་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱ་གར་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལོ་ཚིགས་མདོར་བསྡུས།

  • ཆུ་བོ་སིནྡྷུའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཤེས་རིགThe Indus Valley Civilization
                    (སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ༣༠༠༠-༡༥༠༠ c.3000-1500 B.C.E)
  • རིག་བྱེད་ཀྱི་དུས་སྐབས།The Vedic Period
                     (སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ༡༥༠༠-༥༠༠ c.1500 -500B.C.E )
  • ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོའི་དུས་སྐབས།The Epic Period
                     (སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ༦༠༠-༢༠༠c.600-200 B.C.E)
  • མདོ་ཡི་དུས་སྐབས།The Sutra Period
                     (སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ༥༠༠-སྤྱི་ལོ༥༠༠c.500 B.C.E-500 B.C. E)
  • ནང་བསྟན་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དུས་སྐབས།Development of Buddhism
                  (སྤྱི་ལོ༡༠༠-༡༡༠༠c.100-1100 C.E)
  • ཐེག་ཆེན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་དར་བའི་དུས། Rise of Mahayana Buddhism
                     (སྤྱི་ལོ༡༠༠-༢༠༠ 100-200 C.E)
  • དབུ་མའི་གྲུབ་མཐའ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དུས། The development of the Mādhyamika
                        (སྤྱི་ལོ༡༥༠-༢༥༠150-250 C.E)
  • སེམས་ཙམ་པའི་གྲུབ་མཐའ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དུས། The development of Yogācāra
                          (སྤྱི་ལོ༤༠༠-༥༠༠400-500 C.E)

  གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་དབྱེ་སྟངས་འདི་ནི། འདི་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་ཁུངས་ལྡན་ཁག་ཅིག་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ། སྐབས་དོན་དང་འབྲེལ་ཆེ་བ་རྣམས་མཁོ་བསྡུ་བྱས་ནས་བསྒྲིགས་པ་ཡིན།[2]

  (2)  དུས་སྐབས་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་མདོར་བསྡུས།

    དུས་སྐབས་འདི་དག་ལས་ཆུ་བོ་སིནྡྷུའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཤེས་རིག་(རྒྱ་གར་རྒྱལ་རབས་སུ་ཆུ་བོ་སིངྷུའི་ཡ་རབས་སྤྱོད་ཚུལ་ཟེར)ལ་མཚན་ཉིད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ངོས་ནས་གླེང་བྱ་ཆེར་མེད་ཀྱང་། རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་རིག་ལོ་རྒྱུས་སྤྱིའི་ངོས་ནས་བཤད་ན་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་བས་བཀོད་པ་ཡིན། ཤེས་རིག་འདིའི་ཁྲོད་དུ་རྡོ་བཟོ་དང་རྩིག་བཟོ་སོགས་ཕྱིའི་ལག་ཤེས་ཀྱི་རིག་གནས་མ་གཏོགས་ཡི་གེ་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་སོགས་ནང་གི་རིག་གནས་དར་རྒྱས་བྱུང་བའི་སྐོར་ད་དུང་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་མེད་པར་བསྙད་ཅིང་། འདི་དག་གི་སྐོར་<<རྒྱ་གར་རྒྱལ་རབས་>>སོགས་སུ་གསལ་བས་དེ་དག་ལ་གཟིགས་གལ་ཆེ།[3]

   དུས་རིམ་གཉིས་པ་རིག་བྱེད་ཀྱི་དུས་སྐབས་རེད། སྤྱིར་འཕགས་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་བ་ཕལ་མོ་ཆེ་རིག་བྱེད་ཀྱི་ལྟ་བ་ལ་ཁུངས་བཅོལ་ཡོད། དེ་ཡང་རིག་བྱེད་ལ་དབྱེ་ན་ངེས་བརྗོད་རིག་བྱེད(Rig Veda)དང་། སྙན་ཚིག་རིག་བྱེད(Sama Veda)དང་། མཆོད་སྦྱིན་རིག་བྱེད(Yajur Veda)དང་། སྲིད་སྲུང་རིག་བྱེད་(Atharva Veda) བཅས་བཞི་ཡོད་ལ། དེ་དག་རེ་རེ་ལའང་<<བསྡུས་པ>>(Samhitas)དང་། <<ཚངས་མདོ་>>(Brahmanas)དང་།<<ཉེར་གུས།>>(Upanisads)དང་། <<ནགས་ལྡན་>>(Aranyakas)བཅས“ཆ་བཞི”རེ་ཡོད་པ་བཅས་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་ལ་དབྱེ་བ་དགར་སྟངས་མང་པོ་ཡོད། རིག་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་དུ“སྐབས་བཞི”སྟེ། བྲམ་ཟེའི་རིགས་ཀྱི་མི་ཚེའི་ཉམས་ལེན་དང་། “རིགས་བཞི”སྟེ། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གྲལ་རིམ། བདག་དང་ཚངས་པའི་རྣམ་གཞག་སོགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ། སྡེབ་སྦྱོར་དང་སྙན་ངག་སོགས་རྩོམ་རིག་གི་སྐོར། མཆོད་སྦྱིན་དང་ཆོ་ག་སོགས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་བཅས་བཤད་ཡོད་པས། རིག་བྱེད་ནི་རིག་ཚན་མང་པོའི་སྤྱི་འདུས་ཀྱི་བང་མཛོད་ཅིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

       སྐབས་དོན་དང་འབྲེལ་ནས་བཤད་ན། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་གསུངས་པའི “སྟོང་ཉིད” ཀྱི་ལྟ་བའི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱང་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་དང་། ལྷག་པར་དུ་<<ཉེར་གུས>>(Upanisads) ཀྱི་གཞུང་དུ་བཤད་པའི “ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་ཚངས་པ” འི་རྣམ་གཞག་དེ་ཡིན་པར་འདོད།དེ་ཡང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི<<གཏམ་རྒྱུད་གསེར་ཐང་>>ལས། “སངས་རྒྱས་དང་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ལྟ་བ་ནི། ཟུར་པ་ཅི་ཡང་མ་ཡིན་གྱི་ཁོ་བོ་ཅག་གི་ཨུཔནིཤདའི་ཆ་ཤས་འགའ་ཞིག་ཅུང་ཟད་བསྒྱུར་ནས་བཤད་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ།། ཞེས་བྱ་བ་འདི་དེང་སང་གི་བར་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཁ་་གདངས་ཏེ་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ།། [4]ཞེས་སོགས་དང་།ར་སྒྲ་ཀི་རེ་ཞི་ནན་གྱི་<<རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ>>(Indian philosophy)(སྟོད་ཆ) ལས་ཀྱང་། “ཀླུ་སྒྲུབ་གྱིས་འདོད་པའི་དོགས་སློང་གི་རྣམ་གཞག་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལུགས་ཡིན་ནའང་། དེས་བཤད་པའི་དོན་དམ་གྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ནི་ཉེར་གུས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།”[5]ཞེས་སོགས་མང་།

    ད་དུང་དེང་གི་ཞིབ་འཇུག་པའི་ཁྲོད་དུ་སངས་རྒྱས་འཇིགས་རྟེན་དུ་མ་བྱོན་སྔོན་གྱི་རྒྱ་གར་བའི་གཞུང་མང་པོར་ “སྟོང་ཉིད” (Sunya) ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་བྱུང་ཡོད་པར་མ་ཟད། དེ་ལ “ནམ་མཁའ”དང་། “སྟོང་པ” “ཀླད་གོར”སོགས་ཀྱི་ནང་དོན་ཡོད་པར་བརྗོད་ཅིང་། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་། ཨང་རྩིས་ཁྲོད་ཀྱི་ཀླད་གོར་གཉིས་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་གསུང་མཁན་ཡོད། [6](ད་དུང་། ཡོངས་གྲགས་ལྟར་ན། ཨརྱ་བྷ་ཐ(Aryabhattac.476 AD-c.550) ཞེས་པའི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་རྩིས་རིག་སྨྲ་བ་གྲགས་ཅན་ཞིག་གིས་གྲངས་གནས་ཀྱི་ཁྲོད་ལ་ཀླད་གོར་བཅུག་ནས་གྲངས་རྩིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་དུ་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་པ་སོགས་ལ་གཞིགས་ན། ཡུལ་འདིར་སྟོང་ཆའམ་དགག་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལ་བསམ་གཞིག་བྱེད་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་རྫོང་ཤིན་ཏུ་མཐུག་པས། སངས་རྒྱས་པའི་རིང་ལུགས་ལྟ་བུའི་འཇིག་རྟེན་བྱེད་པོ་མེད་པ་དང་རང་སྐྱ་བའི་བདག་མེད་པར་སྒྲོག་པའི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་དར་ཐུབ་སོང་བ་ལོས་ཡིན་སྙམ། འོན་ཀྱང་། འདི་དག་གི་འབྲེལ་བ་དང་རྒྱབ་ལྗོངས་ལ་ཞིབ་མོའི་ལུགས་ཀྱིས་དཔྱད་དགོས་པ་སྨོས་ཅི་དགོས)

       འདི་ལྟར་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གནས་ཁྲོད་མངོན་སུམ་གྱི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི“ཀུན་ཁྱབ་ཚངས་པ” དང་། གྲངས་ཀ་ལས་འདས་པའི་ཀླད་གོར་གྱི་རྣམ་གཞག་དང་། འདི་དག་གིས་ནང་པའི་ལྟ་བ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྐོར་ལ་གཟུར་གནས་དང་ཞིབ་མོའི་ལུགས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུ་ནི། ང་ཚོར་མཚོན་ན་བྱོལ་དུ་མེད་པའི་ལས་འགན་དུ་གྱུར་ཡོད།

      དུས་རིམ་གསུམ་པ་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོའི་དུས་སྐབས་སུ། དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་<<རཱ་མ་ཡ་ན་>>(The Ramayana)དང་།<<མ་ཧཱ་བྷ་ར་དྷ>>(The Mahabharata) གཉིས་བྱུང་ཅིང་། འདི་གཉིས་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་རྩོམ་རིག་དང་། ལོ་རྒྱུས། མཚན་ཉིད་རིག་པ་སོགས་རིག་གཞུང་གི་ཆ་ཐམས་ཅད་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་གྱི་སྙན་རྩོམ་རིང་པོ་གཉིས་རེད་ལ། ལྷག་པར་དུ་<<མ་ཧཱ་བྷ་ར་དྷ>>ལས་བྱུང་བའི་<<དཔལ་ལེགས་ལྡན་ནག་པོའི་གླུ>>(TheBhagavadgita)ནི་བྲམ་ཟེ་བའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་གལ་ཆེ་ཤོས་(འདི་དང་།<<ཚངས་མདོ།>><<ཉེར་གུས>>གསུམ་ནི་བྲམ་ཟེ་པའི་གཞུང་ཆེན་རྣམ་གསུམ་དུ་བརྩི)ཤིག་ཡིན། སྐབས་དོན་བརྗོད་གཞི་དང་འབྲེལ་ནས་བཤད་དགོས་པ་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལུགས་དབུ་ཚུགས་པའི་དུས་སྐབས་དེ་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཀྱོགས་མཚམས་འདི་ལ་འཁེལ་ཡོད་པ་དེ་ཡིན།

     དུས་རིམ་བཞི་པ་མདོ་ཡི་དུས་སྐབས་འདི་ནི། གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་རྩ་བའི་མདོ་རྩོམ་པའི་སྐབས་ཡིན་ལ། སྐབས་འདིར་ཆེས་ཆེར་དར་བའི་གྲུབ་མཐའ་རྣམས་ནི་རིག་བྱེད་གཙིགས་སུ་འཛིན་པའི“རྟོག་གེ་སྡེ་དྲུག”[7]རེད། དེ་ཡང་སྤྱིར་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་ལ་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་ཁུངས་སུ་འཛིན་མཁན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་དང་། རིག་བྱེད་ལ་རྒོལ་བ་བྱེད་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཉིས་ཡོད་ཅིང་། དེ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལAstikaདང་། གཉིས་པ་དང་Nastikaཞེས་འབོད་ལ། བརྡ་ཆད་དང་པོ་འདི་རིག་བྱེད་ཀྱི་རིང་ལུགས་ཞེས་བསྒྱུར་ན་རེ་ཞིག་འཐུས་པར་སྙམ་ལ། ཕྱི་མ་འདི་དགེ་སྦྱོང་བའི་བསམ་བློའི་རླབས་རྒྱུན་ཞེས་བསྒྱུར་བ་མང་བས་དེ་ལྟར་བསྒྱུར།

     དེ་ཡང་གོང་སྨྲས་འདི་གཉིས་ལས་རྟོག་གེ་སྡེ་དྲུག་ནི་དང་པོའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ལ། སངས་རྒྱས་པ་དང་། གཅེར་བུ་པ། རྒྱང་འཕེན་པ་རྣམས་ནི་ཕྱི་མའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས།(ནང་བསྟན་དང་འབྲེལ་བའི་དུས་སྐབས་རྣམས་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་མ་བབས་ཤིང་། སྤྱི་ཙམ་ཞིག་ནི་རང་རེ་ཀུན་ལ་རྒྱུས་ཆེ་བས་འདིར་མ་སྤྲོས

      གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་བའི་ལངས་ཕྱོགས་ཟུར་ཙམ་རྟོགས་ཆེད། རྒྱ་གར་རང་གི་མཁས་པའི་བྲིས་པའི་བསྟན་བཅོས་<<རྒྱ་གར་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྤྱི་བཤད>>དུ་གསལ་བའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་ལངས་ཕྱོགས་མདོ་ཙམ་མཚོན་པའི་དཔེ་རིས་ཤིག་གཤམ་དུ་དགོད་པར་བྱ།

3)གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་དཔེ་རིས།

དེ་ཡང་<<རྒྱ་གར་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྤྱི་བཤད་>>ལས།[8]

2.ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་མཚམས་སྦྱོར།

     གོང་དུ་བཤད་མ་ཐག་པ་ལྟར། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ་དང་། གཅེར་བུ་པ།NN རྒྱང་འཕེན་པ་རྣམས་ནི།    གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་གཙོ་རྒྱུགས་ལྟ་གྲུབ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་རིགས་པ་སྨྲ་བའི་དཔུང་ཁག་ཅིག་ཡིན་པར་བསྙོན་དུ་མེད། དེ་ཡང་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་དྲུག་པ་སྟེ། སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་སྐུ་དུས་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཀྱི་འགྱུར་མཚམས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཏེ།རིག་བྱེད་འགོག་མཁན་ཁོང་ཙམ་མ་ཡིན་པར།སྐབས་དེར་བྱུང་བའི “མུ་སྟེགས་སྟོན་པ་སྡེ་དྲུག”ཅེས་གྲགས་པ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་ལ་དགག་པ་བརྒྱབས་ཡོད། དེ་ཡང་<<འདུལ་བ་གཞི>>ལས། “དེའི་ཚེ་ན་རྫོགས་བྱེད་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་དྲུག་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མ་ཡིན་པར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་འདི་ལྟ་སྟེ། འདྲོབ་སྐྱོང་གི་བུ་རྫོགས་བྱེད་དང་། གནག་ལྷས་ཀྱི་བུ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དང་། སྨྲ་འདོད་ཀྱི་བུ་མོའི་བུ་ཡང་དག་རྒྱལ་བ་ཅན་དང་། མི་ཕམ་སྐྲའི་ལ་བ་ཅན་དང་། ཀ་ཏྱའི་བུ་ནོག་ཅན་དང་། གཉེན་གྱི་བུ་གཅེར་བུ་དག་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ན་ཉེ་བར་རྟེན་ཅིང་གནས་སོ། །[9]ཞེས་པ་སོགས་ལས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་པང་ནས་སྐྱེས་དང་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཉེ་རྒྱལ་གཉིས་ཀྱིས་སྟོན་པ་དྲུག་ལ་དྲི་བ་དྲིས་ལན་བྱས་པའི་ཁྲོད་དུ་ཁོ་ཚོས་རིག་བྱེད་ལ་དགག་རྒྱག་བྱས་པའི་ཚུལ་གསལ་པོར་མངོན།

      སྤྱི་ཚོགས་གྲལ་རིམ་གྱི་ཆ་ནས་བཤད་ན། སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས“རིགས་མི་གཙོ།རུས་མི་གཙོ།བསླབ་པ་རིན་པོ་ཆེ་གཙོ”ཞེས་རིག་བྱེད་པའི་ལུགས་ཀྱི“རིགས་བཞི”ལ་དགག་པ་ནན་པོར་གནང་ཡོད་ལ། རིག་བྱེད་ལྟར་ན་བྲམ་ཟེའི་རིགས་མ་གཏོགས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་མཁན་དུ་མི་འོས་ཀྱང་། སྐབས་འདི་ནས་དེ་ལའང་གསར་བརྗེའི་ཡོ་ལང་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། དཔེར་ན། སྟོན་པ་རང་ཉིད་རྒྱལ་རིགས་ཡིན་ཡང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྟོན་པར་གྱུར་བ་ལྟ་བུ་རེད།

       མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་བའི་ཆ་ནས་བལྟས་ན། གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོོག་འདིའི་ཁྲོད་ནས་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་མུ་᪄ᨑ་ཡིས་བདག་མེད་པའི་ལྟ་བ་ཐོག་མར་གསུངས་ནས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྲོལ་བཏོད་ཅིང་།འདིའི་སྐོར་ལ་ཕྱི་ནང་གཉིས་དང་། ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་ལྟ་བའི་རྣམ་གཞག་སོགས་རྒྱ་ཆེ་ཡང་། སྐབས་དོན་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བརྗོད་ན། <<དབུ་མའི་བྱུང་ཚུལ>>ལས། “ཕྱི་རོལ་པ་དང་། ཆོས་འདི་པ་དག་གི་ཁྱད་པར་ནི། ལྟ་བ་མཐའ་ལ་གནས་པ་དང་དབུས་ལ་གནས་པ་ལས་དང་། སྤྱོད་པ་ཕྱི་རོལ་ལ་ཆགས་པ་དང་ནང་ལ་འཇུག་པ་གཉིས་ལས་ནི། མུ་སྟེགས་དང་། ཕྱི་རོལ་པ། དབུ་མ་པ་དང་། ནང་པ་ཞེས་བྱའོ།།”[10]ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ན། མུ་སྟེགས་པ་དང་དབུ་མ་པའི་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར་ནི་མུའམ་མཐར་ལྷུང་མིན་བ་དང་དབུས་ལ་གནས་མིན་གྱི་སྟེང་ནས་བཞག་པར་མ་ཟད། མུ་སྟེགས་པ་ཞེས་པ་ནི་ལྟ་བའི་ཆ་ནས་བཏགས་ཤིང་། ཕྱི་རོལ་བ་ཞེས་པ་ནི་སྤྱོད་པའི་ཆ་ནས་བཏགས་པར་མངོན།

       དེར་བརྟེན། གྲངས་ཅན་པ་སོགས་མུ་སྟེགས་པ་ཕལ་མོ་ཆེ་ནི་རང་རྐྱ་བའི་བདག་སོགས་ལ་འཁྲེན་ནས་ནང་གི་བདག་གཙོ་བོར་འཛིན་མཁན་དང་། རྒྱང་འཕེན་དང་བྱེ་བྲག་པ་སོགས་ནི་རྡུལ་ཕྲན་སོགས་དངོས་གཟུགས་ལ་ཞེན་ནས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་གཙིགས་སུ་འཛིན་མཁན་དུ་གྱུར་ཡོད།འོན་ཀྱང་། ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀ་མི་གཙོ་བར་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱིས“སྟོང་པ”འམ། དེ་གཉིས་ལས་འདས་པའི“བདག་མེད”གཙོ་བོར་འཛིན་པ་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལུགས་ཡིན་ཞིང་། འདི་ནི་ཕྱི་ནང་གི་གྲུབ་མཐའ་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར་ཆེས་ཆེ་བ་དེའང་རེད།

       འོན་ཀྱང་། བདག་མེད་ཀྱི་ལྟ་བའི་ཐད་ནས་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་ལ་ལུགས་མི་འདྲ་བ་ཡོད།<<མཛོད་རྩ་བ>>ལས“སྡུག་བསྔལ་སྟོང་བདག་མེད་པར་བལྟ།།”[11]ཞེས་པ་ལྟར་ཐེག་པ་ཆུང་ངུས་བདག་མེད་པའི་རྣམ་གཞག་དེ་གང་ཟག་གཅིག་པུའི་སྟེང་ནས་འཇོག་ཀྱང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོས་དེ་ཉིད་ཆོས་དང་གང་ཟག་གཉིས་ཀའི་སྟེང་ནས་འཇོག་སྟེ།དེ་ཡང་<<དབུ་མ་འཇུག་པ>>ལས། “བདག་མེད་འདི་ནི་འགྲོ་བ་རྣམ་གྲོལ་ཕྱིར།། ཆོས་དང་གང་ཟག་དབྱེ་བའི་རྣམ་གཉིས་གསུངས།།”[12]ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རེད། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ནང་ཁུལ་ལའང་བདག་མེད་ཀྱི་ལྟ་བའི་ཆ་ནས་ཁྱད་པར་ཆེ་ཡང་། འདི་དག་གི་སྐོར་གཞན་དང་གཞན་དུ་རྒྱས་པས་འདིར་མི་གླེང་།

       དེར་བརྟེན། སྤྱིར་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཐེག་ཆེན་གྱི་གཞུང་ལ་མདོ་ཕྱོགས་དང་སྔགས་ཕྱོགས་གཉིས་ཡོད་ཅིང་། མདོ་ཕྱོགས་ལ་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ནས་བརྒྱུད་པའི་ཟབ་མོ་ལྟ་བརྒྱུད་དང་། འཕགས་པ་ཐོགས་མེད་ནས་བརྒྱུད་པའི་རྒྱ་ཆེན་སྤྱོད་བརྒྱུད། རྒྱལ་སྲས་ཞི་བ་ལྷ་ནས་བརྒྱུད་པའི་རླབས་ཆེན་སྤྱོད་བརྒྱུད་བཅས་བརྒྱུད་པ་གཙོ་བོ་གསུམ་ཡོད་པ་ལས། འདིར་ཁོ་བོའི་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་བརྗོད་གཞིའི་ཁྱབ་ཁོངས་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདེན་པར་མེད་པར་སྨྲ་བའི་ཟབ་མོ་ལྟ་བརྒྱུད་ཡིན་ཞིང་། འདིའི་ཁྲོད་ནས་ཀྱང་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་ཚུལ་གྱི་རིགས་པའི་དཔྱད་ཐབས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་རྣམ་གཞག་འདིའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་དང་ཐལ་འགྱུར་གྱི་རིགས་པ་གང་ཞིག་གཙིགས་སུ་འཛིན་མིན་དང་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། གཤམ་དུ་རིགས་པའི་རྣམ་གཞག་དེ་ཉིད་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་མདོ་ཙམ་གླེང་བར་བྱའོ།།

ཚན་པ་གཉིས་པ། ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་འཕེལ་རིམ་བསྡུས་བཤད།

       སྤྱིར་གནའ་བོའི་འཕགས་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྲོད་ལ་གཏན་ཚིགས་རིགས་པ་ཆེས་ཆེར་དར་ཡོད་ལ།གཏན་ཚིགས་རིག་པའི་ལངས་ཕྱོགས་འཛིན་མཁན་གཙོ་བོ་ནི་རིག་པ་ཅན་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཡིན་ནའང་།ཕྱི་རོལ་བའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་ཕལ་མོ་ཆེས(རྒྱང་འཕེན་པས་མངོན་སུམ་ཁོ་ན་སྨྲ)གཏན་ཚིགས་རིག་པ་གཙིགས་སུ་བཟུང་ཡོད་པར་མ་ཟད།ཐ་ན་རིག་པ་ཅན་པ་ལ་དགག་རྒྱག་བྱེད་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རིག་པ་ཅན་པ་འགོག་སྐབས་རིག་པ་ཅན་པའི་གཏན་ཚིགས་དང་།དེའི་བརྡ་ཆད་རྣམས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ནས་བཀག་ཡོད་ཚུལ་<<རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ>>(Indian Philosophy) ལས་གསུངས་ལ།[13]མུ་སྟེགས་པའི་རྟོག་གེའི(གཏན་ཚིགས་རིག་པ)གཞུང་དུ་བཤད་པའི“རྟོག་གེའི་ཚིག་དོན་བཅུ་དྲུག”གི་ཁྲོད་དུ་སུན་འབྱིན་སོགས་རིགས་པ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་ཡོད།འོན་ཏང་།འཕགས་ཡུལ་ནས་ལྟ་བའི་ཆ་གཏན་ལ་འབེབས་པར་གཞན་གྲགས་ཀྱི་ཐལ་འགྱུར་གཙོ་བོར་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ནི་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ནས་དབུ་ཚུགས་པ་མིན་ནམ་སྙམ།

     དེར་བརྟེན། དབུ་མའི་གཞུང་གིས་ཆོས་དང་གང་ཟག་གཉིས་ཀའི་སྟེང་ནས་བདག་མེད་གཏན་ལ་འབེབས་སྐབས། དེ་རིགས་པ་ཅི་ལྟ་བུ་ཞིག་གི་ལམ་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་ཡོད་ཅེ་ན།འདིར་འཕགས་བོད་ཀྱི་དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་ཁག་གཙོ་བོར་བཟུང་ཞིང་། དེ་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་པའི་དེང་རབས་མཁས་པའི་བརྩམས་ཆོས་ཁག་གིས་ཟུར་བརྒྱན་ནས་བལྟས་ན། དུས་སྐབས་སོ་སོའི་དབུ་མའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་རིགས་པ་གང་ཞིག་གཙོར་བཟུང་བྱས་ཡོད་མེད་དང་། དེ་དག་གི་འཕེལ་རིམ་ཐད་ལ་སྤྱི་སྡོམ་འདི་འདྲ་ཞིག་ལེན་ཆོག་པར་སྙམ།

1.འཕགས་ཡུལ་གྱི་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་འཕེལ་རིམ།

དང་པོ། ཅང་མི་གསུང་བར་དབུ་མའི་ལྟ་བ་སྟོན་པའི་དུས་སྐབས།

          (སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་དྲུག་པ།སྟོན་པ་ཤཱཀྱང་ཐུབ་པ།Gautama Buddhac. 563-483 B.C)

གཉིས་པ།སུན་འབྱིན་གྱི་རིགས་པ་གཙོ་བོར་འཛིན་པའི་དུས་སྐབས།

(དུས་རབས་གཉིས་པ། ཀླུ་སྒྲུབ།Nagarjuna c. 150-250)

གསུམ་པ། སུན་འབྱིན་གྱི་རིགས་པ་རྩལ་དུ་འདོན་པའི་དུས་སྐབས།

                (དུས་རབས་ལྔ་པ། སངས་རྒྱས་བསྐྱངས།Buddhapalita c.470-550)

བཞི་པ། གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རིགས་པ་ཁོ་ན་འཐད་པར་སྒྲུབ་པའི་དུས་སྐབས།

              (དུས་རབས་དྲུག་པ། ལེགས་ལྡན་འབྱེད།Bhavavivekac.500-570)

ལྔ་པ།  གཞན་གྲགས་ཀྱི་ཐལ་འགྱུར་ཁོ་ན་འཐད་པར་སྒྲུབ་པའི་དུས་སྐབས།

                  (དུས་རབས་བདུན་པ། ཟླ་བ་གྲགས་པ།Candrakirtic.600-650)

དྲུག་པ། གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རིགས་པ་ལ་ཆེས་ཆེར་བརྟེན་པའི་དུས་སྐབས།

            (དུས་རབས་བརྒྱད་པ། ཞི་བ་འཚོ།Santariksitac. 725-788)

བདུན་པ། གཞན་གྲགས་ཀྱི་ཐལ་འགྱུར་ཁོ་ན་འཐད་སྒྲུབ་ཀྱི་ལྟ་བ་རྒྱུན་འཛིན་བྱེད་པའི་དུས་སྐབས།

                (དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པ། ཛ་ཡ་ཨཱནནྡ།Jayananda11th c. )

2.བོད་ཡུལ་གྱི་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་འཕེལ་རིམ།

དང་པོ། རང་རྒྱུད་ཀྱི་རིང་ལུགས་རྒྱུན་འཛིན་བྱེད་པའི་དུས་སྐབས།

(དུས་རབས་བརྒྱད་པ། ཞང་ཡེ་ཤེས་སྡེ།8th c.)

གཉིས་པ།ཐལ་འགྱུར་གྱི་རིགས་པ་ཁོ་ན་འཐད་པར་སྒྲུབ་པའི་དུས་སྐབས།

(དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པ། པ་ཚབ་ཉི་མ་གྲགས།1055-1145?)

གསུམ་པ། རང་རྒྱུད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ཁོ་ན་སྨྲ་བའི་དུས་སྐབས།

                    (དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པ། ཕྱྭ་བ་ཆོས་ཀྱི་སངྒེ།1109-1169)

བཞི་པ། རང་རྒྱུད་མི་འཐད་ཅིང་ཐལ་འགྱུར་དང་གཏན་ཚིགས་གཉིས་ཀ་སྨྲ་བའི་དུས་སྐབས།

 (དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པ། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ1357-1419)

    ཟབ་མོ་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་རྣམས་གྲངས་དང་དེའི་བྱུང་རིམ་གྱི་སྤྱི་སྒྲོམ་ཙམ་ཞིག་བློ་ལ་ངེས་ཕྱིར་དུས་རིམ་འདི་ལྟར་བསྒྲིགས་ཀྱང་། འདི་ལ་ཞིབ་མོའི་ལུགས་ཀྱི་དཔྱད་པ་ནི་སྐབས་གཞན་དུ་ཞུ་འདོད་ཡོད་པས་འདིར་མ་སྤྲོས་ཀྱང་། སྐབས་བབ་ཀྱི་གནད་ཆེ་བ་རེ་གཉིས་ཤིག་ཞུ་ན། སྤྱིར་འཕགས་བོད་གཉིས་སུ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བའི་ཟབ་མོ་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་དུས་རིམ་དང་པོ་དེ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་དུས་ལ་གཏུགས་དགོས་པ་སྨོས་ཅི་དགོས། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་འདི་ཉིད་གཞན་གྱིས་རྟོགས་དཀའ་བར་གཟིགས་ནས་རེ་ཞིག་ཅང་མ་གསུངས་པར་བཞུགས་པའི་སྐོར་ནི།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ་>>ལས།“རྟེན་འབྲེལ་རྟག་ཆད་དང་བྲལ་བ་འདི་ནི་ཆེས་ཤིན་ཏུ་རྟོགས་དཀའ་བས་སྟོན་པས་ཀྱང་ངས་ཆོས་ཟབ་མོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེ་གཞན་ལ་བསྟན་ན་དེ་དག་གིས་མི་རྟོགས་པས་རེ་ཞིག་ཅང་མ་སྨྲ་བར་གནས་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་དགོངས་པ་ཡིན་ཏེ། རྩ་ཤེ་ལས། དེའི་ཕྱིར་གཞན་པས་ཆོས་འདི་ནི།། གཏིང་རྟོགས་དཀའ་བས་མཁྱེན་གྱུར་ནས།། ཐུབ་པས་ཐུགས་ནི་ཆོས་བསྟན་ལས།། རབ་ཏུ་ལོག་པར་གྱུར་བ་ཡིན།།[14]ཞེས་དང་།

      འདི་ལ་<<མདོ་རྒྱ་ཆེར་རོལ་བ་>>ལས་ཀྱང་། “ཟབ་ཞི་རྡུལ་བྲལ་འོད་གསལ་འདུས་མ་བྱས།།བདུད་རྩི་ཆོས་ནི་བདག་གིས་ཐོབ་པར་འགྱུར།། བདག་གིས་བསྟན་ཀྱང་གཞན་གྱིས་མི་ཤེས་སོ།།མི་སྨྲ་ནགས་འདབས་གནས་པར་བྱ་བ་སྙམ།།[15]ཞེས་སོགས་མདོ་མང་པོར་སྟོང་ཉིད་སྨྲ་བསམ་བརྗོད་བྲལ་དུ་གསུངས། ད་དུང་འདིའི་ཐད་ལ་<<ཚིག་གསལ་>>ལས། “གཞན་ལས་ཤེས་མིན་ཞི་བ་དང་།། སྤྲོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་སྤྲོས་པ།། རྣམ་རྟོག་མེད་དོན་ཐ་དད་མིན།། དེ་ནི་དེ་ཉིད་མཚན་ཉིད་དོ།། དེ་ལ་འདི་ལ་གཞན་ལས་ཤེས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ན་གཞན་ལས་ཤེས་མིན་ཏེ། གཞན་གྱིས་བསྟན་པས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི། རང་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།”[16]ཞེས་སོགས་མང་དུ་གསུངས་ལ།<<དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པའི་མདོ་>>རུ་ཡང་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུ་གྱུར་བས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལི་ཙ་བཱི་དྲི་མེད་གྲགས་པ་ལ་གཉིས་མེད་ཀྱི་སྐོར་ནས་དྲི་བ་དྲིས་ཀྱང་། དེ་ནི་ཡི་གེ་དང་སྒྲའི་ཡུལ་ནས་འདས་ཕྱིར་དྲི་མེད་གྲགས་པས་ཅང་མི་སྨྲ་བར་བཞུགས་པའི་སྐོར་གསུངས།[17]འདིའི་ཐད་ལ་<<བདེན་གཉིས་རང་འགྲེལ་>>ལས་ཀྱང་། “ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་སྤྲོས་པ་མེད་པ་ཡིན།། དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པའི་དྲི་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའོ།། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར།འཇམ་དཔལ་གྱིས་ནི་ཡང་དག་དྲིས།། རྒྱལ་བའི་སྲས་པོས་མི་གསུང་བཞུགས།།”[18]ཞེས་སོགས་ཀྱིས་དབུ་མའི་ལྟ་བ་ནི་ཚིག་གི་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་སྐོར་རྒྱས་པར་བཤད་ཀྱང་། སྐབས་བབ་ཀྱི་དབང་གིས་དེ་ཙམ་ཞུ།

    འདིའི་སྐོར་ནི་ཁང་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་ལགས་ཀྱི་<<དེབ་སྔོན་གསར་མ>>ར་བཀོད་པའི་ “སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཅང་མི་གསུང་བ་(tusnimbhava)དང་དབུ་མའི་ལྟ་བ” ཞེས་པར་རྒྱས་པར་གསལ་བས་དེ་ལ་ངེས་པར་གཟིགས་དགོས།

      ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་རིགས་པའི་དུས་རིམ་གཉིས་པ་དེ་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཡིན། སྤྱིར་འཕགས་བོད་མཁས་པའི་དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་སུ་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པ་དེ་ཐལ་འགྱུར་དང་། གཏན་ཚིགས་གང་ཡིན་གྱི་ཀླན་ཀ་ཆེ་བར་མ་ཟད། ཡོངས་གྲགས་སུ་ཁོང་གིས་རིགས་པའི་རྣམ་གྲངས་མཐའ་ཡས་པའི་སྒོ་ནས་བདེན་མེད་གཏན་ལ་ཕབ་ཅེས་ཟེར་ཡང་། ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་གཙོ་བོ་<<རྩ་བ་ཤེས་རབ>>གྱི་དངོས་བསྟན་གྱི་ཆ་ནས་བལྟས་ན། ཕྱོགས་སྔར་སུན་འབྱིན་གྱི་རིགས་པས་འཕུལ་ནས་ཡོད་མཐའ་གཙོ་བོར་བཀག་ཡོད་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ།

    འདི་ལ་<<ཚིག་གསལ་>>ལས། “དེ་བཞིན་དུ། མྱ་ངན་འདས་པ་དངོས་པོ་མིན།། རྒ་ཤིའི་མཚན་ཉིད་ཐལ་བར་འགྱུར།། རྒ་དང་འཆི་བ་མེད་པ་ཡིན།། དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཕལ་ཆེར་ཐལ་བ་སྒྲུབ་པ་ཁོ་ནའི་སྒོ་ནས་གཞན་ཕྱོགས་སེལ་བར་མཛད་དོ།།”ཞེས་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། “འོན་ཏེ་སྦྱོར་བའི་ངག་རྒྱས་པར་བརྗོད་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི།འགྲེལ་བ་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྩོད་པ་ཟློག་པའི་འགྲེལ་བ་མཛད་པ་ན།། སློབ་དཔོན་གྱིས་ཀྱང་སྦྱོར་བའི་ངག་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།[19]ཞེས་སོགས་གསུངས། འདི་ཡིས་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་རིགས་པ་ལ་སྡོམ་ཆེན་པོ་ཞིག་མཛད་ཡོད་པར་མངོན།

      གཞན་ཡང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་<<དབུ་མ་དགོངས་པ་རབ་གསལ་>>ལས། “རྩ་ཤེ་ལས་ཟབ་མོའི་ཕྱོགས་མ་གཏོགས་པ་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཐེག་ཆེན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མ་བསྟན་ཀྱང་།”[20]ཞེས་དང་། མཁས་གྲུབ་རྗེའི་<<རྒྱུད་སྡེ་སྤྱི་རྣམ>>ལས།“དེ་ལ་རྩ་ཤེས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདེན་པར་གྲུབ་པས་(སྟོང་) པ།རིགས་པའི་རྣམས་གྲངས་མི་འདྲ་བ་དུ་མའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་སྟོན་ལ། ཐབས་ཀྱི་ཆ་མི་སྟོན་ནོ།།[21]ཞེས་དང་། རྒྱལ་ཚབ་རྗེའི་<<རིགས་པ་དྲུག་བཅུ་པའི་ཟིན་བྲིས་>>ལས། “མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཆོས་ཅན། སྐབས་འདིར་ཉན་ཐོས་སྡེ་བའི་ངོར་ཡོན་ཏན་འགྲུབ་ཅིང་། ཉེས་པ་ཀུན་གྱི་འབྱུང་གནས་མེད་ལྟ་འགོག་པའི་རིགས་པ་རྒྱས་པར་མི་སྟོན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་དེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་རང་ལས་མེད་ལྟ་འགོག་པའི་རིགས་པ་རྒྱས་པར་གསུངས་ཤིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཉན་ཐོས་དེ་དག་གིས་ཀྱང་མེད་ལྟ་བཀག་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་འདིར་མ་བཤད་པའི་ཕྱིར།”[22]ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ལྟ་བའི་གསུང་རྩོམ་ཁག་ཏུ་སྒྲུབ་ཕྱོགས་ནས་མེད་མཐའ་འགོག་པའི་འབད་པ་ཆེར་མ་གནང་བར། དགག་ཕྱོགས་ནས་ཡོད་མཐའ་འགོག་པའི་ཕྱོགས་ལ་སྒོ་ཀུན་ནས་ཐུགས་བརྩོན་གནང་ཡོད་ལ།འགོག་སྟངས་ཀྱང་ཕྱོགས་སྔ་ལ་རྩོད་སྒྲུབ་གནང་ནས་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བའི་ལྟ་བ་བཟློག་པར་བྱེད་པའི་སུན་འབྱིན་གཙོ་བོར་བཟུང་ཡོད།

     སུན་འབྱིན་གྱི་རིགས་པ་གཙོ་བོར་བཟུང་བ་འདི་ནི། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་དབུ་མ་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། སུན་འབྱིན་གྱི་བྱེད་ལས་ནི་དགག་ཕྱོགས་ནས་ཕས་རྒོལ་གྱི་ལྟ་བ་ངན་པ་ལྡོག་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་དང་། གཏན་ཚིགས་དང་སྒྲུབ་ངག་གི་བྱེད་ལས་ནི་སྒྲུབ་ཕྱོགས་ནས་ཕས་རྒོལ་གྱི་རྒྱུད་ལ་ངེས་ཤེས་བསྐྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པས།དབུ་མ་པའི་ལངས་ཕྱོགས་ནི་སྔ་མ་དེ་ཡིན། དེ་ཡང་ཁ་ཇེ་གསལ་དུ་བཏང་ནས་བཤད་ན། མངོན་པའི་གཞུང་དུ་ཕུང་ཁམས་སོགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་རྒྱས་པར་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དང་། ཤེར་ཕྱིན་གྱི་གཞུང་དུ་ལམ་བགྲོད་ཚུལ་གྱི་རིམ་པ་རྒྱ་ཆེར་སྤྲོས་པ་དང་བསྡུར་ན། དབུ་མ་པའི་ལུགས་ལ་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ལྟ་བའི་ལངས་ཕྱོགས་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་བདོག་པ་གསལ་པོར་རྟོགས་ཐུབ་པས། དབུ་མ་པའི་ལུགས་ལ་དྲང་ངེས་ཀྱི་མདོའི་ཁྱད་པར་འབྱེད་པའི་འབྱེད་ཆོས་གཙོ་བོ་གཅིག་དེ་ཡོད་མཐའ་འགོག་པའི་སྟོང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་དངོས་སུ་བསྟན་མིན་གྱི་ཆ་ནས་བཞག་པའང་གནད་དོན་འདི་ལ་ཐུག་ཡོད།

     དུས་རིམ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ནི་དབུ་མའི་ལྟ་བའི་བྱུང་རིམ་སྤྱིའི་ཁྲོད་ལ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བར་འདོད་ནས་མདོ་ཙམ་སྨོས་པ་ཡིན་ལ། སྐབས་དོན་མི་བརླག་པའི་ཆེད་དུ་དུས་རིམ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་སྐོར་ཐེངས་འདིར་བསྐྱུངས་ཤིང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་རང་ལུགས་ཀྱི་རིགས་པའི་རྣམ་གཞག་ནི་འོག་ནས་གླེང་བར་བྱའོ།།

ཚན་པ་གསུམ་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ་>>ལས་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་འགོག་ལུགས།

དང་པོ། ཐལ་འགྱུར་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་པར་སྤྱིར་བསྟན་པ།

   སྤྱིར་དབུ་མ་པ་ལ་ཐ་སྙད་འཇོག་ཚུལ་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་[23]དང་། དོན་དམ་འདོད་ཚུལ་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ།[24] ཕྱི་མོ་དང་དེའི་ཕྱོགས་འཛིན་པའི་ཆ་ནས་དབྱེ་བ།[25]  སྒྲའི་བརྗོད་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་[26]བཅས་དབྱེ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཡོད།

   འོན་ཀྱང་། སྐབས་འདིར་གླེང་བར་བྱ་བ་ནི་བོད་ཀྱི་དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་ཁག་ཏུ་གྲགས་ཆེ་བའི་ “དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པ”དང་། “དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པ” གཉིས་ཀྱི་སྐོར་ཡིན་ལ། དབྱེ་བ་འདི་ནི་ལྟ་བ་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་ཚུལ་ལམ། ཡང་ན། རིགས་པ་ཅི་འདྲ་ཞིག་གི་སྒོ་ནས་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་ཚུལ་གྱི་ཆ་ནས་དབྱེ་བ་ཡིན། འདིའི་ཐད་ལ<<ལྷག་མཐོང་ཆེན་མོ>>ལས། “དེས་ན་ཐ་སྙད་དུ་ཕྱི་རོལ་འདོད་མི་འདོད་གཉིས་སུ་ངེས་ལ། དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ངེས་པའི་ལྟ་བ་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་ཚུལ་གྱི་སྒོ་ནས་མིང་འདོགས་ནའང་ཐལ་རང་གཉིས་སུ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ།།”[27]ཞེས་གསུངས་ཤིང་།སྐབས་དོན་གླེང་བར་བྱ་བའང་འདི་ཡིན་ནོ།།

     དེ་ཡང་གྲུབ་མཐའ་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི། <<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ>>ལས། “བདག་མེད་རྟོགས་པ་དང་བདག་འཛིན་ཕྲ་རགས་སོགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་པར་དང་། ཕྱི་དོན་འཇོག་ཅིང་ཀུན་གཞི་དང་རང་རིག་ཁས་མི་ལེན་པའི་ཐུན་མོང་མིན་པའི་ཁྱད་པར་དང་། རང་རྒྱུད་ཁས་མི་ལེན་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་པར་བཤད་པའོ།། ”ཞེས་དང་། “ཞིག་པ་དངོས་པོར་སྒྲུབ་ཚུལ་ཚིག་གསལ་དང་རིགས་པ་དྲུག་ཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་གསུངས་ཏེ་རྩ་ཤེས་རྣམ་བཤད་དུ་འཆད་པར་འགྱུར་རོ།། ཞིག་པ་དངོས་པོར་བཞེད་པའི་གནད་ཀྱིས་དུས་གསུམ་འཇོག་པ་ལ་ཡང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་པར་ཆེའོ།།”[28]ཞེས་ཐལ་འགྱུར་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་པར་གཙོ་བོ་རྣམས་རིམ་ཅན་དུ་གསུངས་ཤིང་། དེ་བཞིན་དུ་<<དབུ་མ་དགོངས་པ་རབ་གསལ>>ལས་ཀྱང་ “རྣམ་པར་དག་པའི་གྲུབ་མཐའ་འགྲེལ་བྱེད་གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་མང་དུ་ཡོད་དེ།”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་བརྒྱད་བཞག

        རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་པའི་ཐལ་འགྱུར་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་དཀའ་གནད་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བའི་བསྟན་བཅོས་<<དཀའ་གནད་བརྒྱད་ཀྱི་བརྗེད་བྱང་>>ལས “དེ་ལ་ཡང་འགྲེལ་བཤད་གཞན་དང་མི་མཐུན་པའི་ཁྱད་པར་ཕྲ་མོ་མཐའ་ཡས་པ་ཡོད་ཀྱང་གནད་དུ་ཆེ་བ་བརྒྱད་ཡིན་གསུང་སྟེ།གཞིའི་སྐབས་སུ། ཐ་སྙད་དུ་ཡང་ཀུན་གཞི་དང་རང་མཚན་ཁས་མི་ལེན་ཅིང་ཕྱི་དོན་ཁས་ལེན་པ་དང་། ལམ་གྱི་སྐབས་སུ།དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཐབས་སུ་རང་རྒྱུད་དང་རང་རིག་ཁས་མི་ལེན་ཅིང་སྒྲིབ་གཉིས་ཀྱི་འཇོག་ཚུལ་དང་། ཉན་རང་ལ་ཆོས་རང་བཞིིན་མེད་པར་རྟོགས་པ་ཁས་ལེན་པའི་ཚུལ་དང་།འབྲས་བུའི་སྐབས་སུ།སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཇི་སྙེད་པ་མཁྱེན་པའི་ཚུལ་ཏེ། ཁས་ལེན་པའི་དམ་བཅའ་བཞི་དང་། མི་ལེན་པའི་ཕྱོགས་བཞིའོ།།”[29]ཞེས་གཞི་དང་། ལམ་དང་། འབྲས་བུ་གསུམ་ལ་སྦྱར་ནས་ཁས་ལེན་པའི་དམ་བཅས་བཞི་དང་མི་ལེན་པའི་ཕྱོགས་བཞི་བཅས་དཀའ་གནད་བརྒྱད་ཀྱི་དབྱེ་བ་མཛད།

     གཞན་ཡང་། <<རྩ་ཤེའི་ཊཱིཀྐ་ཆེན>>དང་།<<ལྷག་མཐོང་ཆེན་མོ>>གཉིས་སུའང་དཀའ་གནད་བརྒྱད་ཀྱི་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ་མང་དུ་གནང་ཡོད་པ་རྣམས་ཡིག་ཚོགས་སྐྱུང་ཕྱིར་འདིར་མ་བྲིས་ལ།དགེ་ལུགས་པའི་མཁས་པ་གཞན་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ཐལ་རང་གི་ཁྱད་པར་སྣ་ཚོགས་གསུངས་ཡོད། དཔེར་ན། ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པས་ཁྱད་པར་ཉེར་གཉིས་དང་། ཀློང་རྡོལ་བླ་མ་ངག་དབང་བློ་བཟང་གིས་ཁྱད་པར་ཉི་ཤུ་དང་། མཁས་གྲུབ་བསྟན་དར་གྱིས་ཁྱད་པར་ཉི་ཤུ་བཞག་པ་ལྟ་བུ་རེད། འོན་ཀྱང་། འདི་དག་གི་སྐོར་ཡང་ཡིག་ཚོགས་ཀྱི་དབང་གིས་རེ་ཞིག་བཞག

     འོན་ཀྱང་། མཚམས་འདི་ནས་ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་དོ་སྣང་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱ་དགོས་ས་གཅིག་ནི། དབུ་མ་ཐལ་རང་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར་དེ་འཕགས་ཡུལ་མཁས་པའི་གསུང་དུ་ཡོངས་གྲགས་ཤིག་ཡིན་མིན་དེ་རེད།  ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ན་ཐའི་<<རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་>>ལས། “སློབ་དཔོན་འདི་གཉིས་ཀྱིས་དབུ་མ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་བཙུགས་ཤིང་། སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་སློབ་མ་ཧ་ཅང་མང་བ་མ་ཡིན་ཀྱང་། སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་ནི་སློབ་མ་ཤིན་ཏུ་མང་བ་དགེ་སློང་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡིན་པས་ལུགས་དེ་ཤིན་ཏུ་དར་བར་འགྱུར་རོ།།”[30]ཞེས་འཕགས་ཡུལ་དུ་ཐལ་རང་གི་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ལེགས་ལྡན་ནས་བརྒྱུད་པའི་རང་རྒྱུད་ཀྱི་ལུགས་དེ་ཆེས་ཆེར་དར་བར་གསལ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་<<གྲུབ་མཐའ་ཆེན་མོ>>ལས་ཀྱང་། “སྤྱིར་རྩ་ཤེ་ལ་འགྲེལ་བ་བརྒྱད་ཡོད་ཅིང་། འགྲེལ་བ་གཞན་དྲུག་གིས་ཕལ་ཆེར་སྦྱོར་ངག་མཛད[31]ཅེས་རྩ་ཤེའི་འགྲེལ་བ་མང་ཤོས་ཀྱིས་སྦྱོར་ངག་གི་ལུགས་བཟུང་ཡོད་པ་དེའི་སྟེང་ནས་ཀྱང་འཕགས་ཡུལ་དུ་ཐལ་འགྱུར་གྱི་ལུགས་དེ་དར་རྒྱས་ཆེར་མ་བྱུང་བ་མཚོན།

     ལྷག་པར་དུ་དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ལུགས་ནི་འཕགས་ཡུལ་མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་གྲགས་ཆུང་བར་སྣང་སྟེ། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ནང་བསྟན་ཞིབ་འཇུག་པ་གྲགས་ཅན་དགུ་ཡིས་དབུ་མ་ཐལ་རང་གི་ཁྱད་པར་ལ་ཆེད་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་བརྩམས་ཆོས་རྣམས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་<<ཐལ་རང་གི་ཁྱད་པར་>>(Svatantrika-Prasangika Distinction) ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཀྱི་སྔོན་གླེང་དུ། “དབུ་མ་འཇུག་པ་ལ་ཟླ་བ་གྲགས་པ་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་འགྲེལ་ཞིག་བརྩམས་པ་དེ་དང་། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་ལ་ཛ་ཡ་ཨཱནནྡས་འགྲེལ་བ་ཞིག་བརྩམས་པ་དེ་གཉིས་མ་གཏོགས་རྒྱ་གར་མཁས་པས་འགྲེལ་བ་གཅིག་ཀྱང་བརྩམས་མེད་པར་མ་ཟད། ད་བར་དུ་ལག་སོན་བྱུང་བའི་རྒྱུ་ཆ་ཁག་ལ་བལྟས་ན། རྒྱ་གར་གྱིས་མཁས་པ་གཞན་དག་གི་གསུང་དུ་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་བརྩམས་ཆོས་ལས་ལུང་འདྲེན་བྱས་པ་ཞིག་ཕལ་ཆེར་མཐོང་དུ་མེད།”[32]ཅེས་པ་འདིས་ཀྱང་སློབ་དཔོན་ཟླ་གྲགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་ཁག་ལ་འཕགས་ཡུལ་དུ་འཕྲིན་ལས་ཆེར་མ་རྒྱས་པ་དང་། ཁོང་གི་ལུགས་ཀྱི་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལྟ་བ་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་པའི་ཚ་རླབས་ནི་ཁ་ཆེའི་པཎ་ཆེན་ཛ་ཡ་ཨཱནནྡ་ནས་དབུ་ཚུགས་ཤིང་། ཁོང་གི་རྗེས་འབྲང་པ་རྣམས་བརྒྱུད་ནས་བོད་ལ་དར་བར་མངོན།ད་དུང་དབུ་མའི་ལྟ་བ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་མཁས་པའི་ཁོང་རྣམས་ལྟར་ན།འཕགས་ཡུལ་དུ་དབུ་མ་པའི་ནང་ཁུལ་ལ་བྱུང་བའི་མངོན་གསལ་གྱི་རྩོད་སྒྲུབ་ནི།ཕྱིའི་གཟུགས་སོགས་སེམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྲུབ་མ་གྲུབ་གྱི་བགྲོ་གླེང་དེ་ཡིན་པ་དང་། རྩོད་སྒྲུབ་འདིའི་ཁྲོད་ནས་ལེགས་ལྡན་འབྱེད་དང་ཟླ་བ་གྲགས་པ་གཉིས་རང་ལུགས་གཅིག་པ་ཡིན་པ་དང་།ཞི་བ་འཚོ་དང་ཀ་མ་ལ་ཤི་ལ་གཉིས་རང་ལུགས་གཅིག་པ་ཡིན་པར་བཤད།[33]

    གཞན་ཡང་། “དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པ” དང་། “དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པ” ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་ཀྱི་སྐོར་ནས་བཤད་ན། <<གྲུབ་མཐའ་ཆེན་མོ>>ར་དབུ་མ་པ་ལ་ཐལ་རང་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་དེ་པ་ཚབ་ལོ་ཙཱ་པའི་གསུང་དུ་བྱུང་ཡོད་པར་གསུངས།<<ཐལ་རང་གི་ཁྱད་པར་>>(Svatantrika-Prasangika Distinction) ལས།[34] “ཐལ་འགྱུར་པ” དང་ “རང་རྒྱུད་པ” ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་འདི་ད་ཡོད་ལེགས་སྦྱར་གྱི་གཞུང་གང་ནས་ཀྱང་མི་རྙེད་ལ།དེང་སྐབས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཐ་སྙད་Svatantrika (རང་རྒྱུད་པ)ཞེས་པ་དང་Parasangika(ཐལ་འགྱུར་པ)ཞེས་པ་གཉིས་ནི་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསར་བཟོ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་བཤད་ཅིང་། “ཐལ་འགྱུར་པ” དང་ “རང་རྒྱུད་པ” ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་འདི་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་པ་པ་ཚབ་ཉི་མ་གྲགས་ཀྱི་གསུང་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པར་ཚོད་དཔག་བྱས་འདུག[35]དེ་བཞིན་གླང་རི་བ་དགེ་བཤེས་ཐུབ་བསྟན་སྦྱིན་པ་ལགས་ཀྱིས་ཀྱང་ “དེ་ལྟར་ནའང་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པ་དང་རང་རྒྱུད་པར་གྲགས་པའི་ཐ་སྙད་ནི་ཕལ་ཆེར་བོད་དུ་པ་ཚབ་ཀྱིས་མཛད་པ་ལས་བྱུང་བར་མངོན[36]ཞེས་གསུངས།

    དེ་ཡང་གོང་གསལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས “དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པ”དང་ “རང་རྒྱུད་པ” ཞེས་པ་དེ་པ་ཚབ་ལོ་ཙཱ་པའི་གསུང་ལས་བྱུང་པར་ངོས་འཛིན་གནང་པ་ལྟར། པ་ཚབ་ཀྱི་<<དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཊཱི་ཀ་སྒྲོལ་མ་གསལ་བྱེད>>ལས། “སྐྱོན་གཉིས་པ་ཡང་མི་འོང་སྟེ། ངེད་ཀྱིས་སྐྱོན་གྱི་ཡུལ་སྦྱོར་བ་མ་བརྗོད་པས་ན་སྐྱོན་སྤང་མི་དགོས་ཏེ་སྦྱོར་བ་ནི་ཁྱེད་རང་རྒྱུད་པས་བཀོད་ཀྱི།ངེད་ཐལ་འགྱུར་པས་མ་བཀོད་པས་སོ།།”[37] ཞེས་སོགས་པ་ཚབ་ཀྱི་གསུང་དུ་བརྡ་ཆད་དེ་གཉིས་བྱུང་འདུག་ཀྱང་། “རང་རྒྱུད་པ”ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་ནི་ཛ་ཡ་ཨཱནནྡའི་འཇུག་འགྲེལ་དུའང་ཐེངས་འགར་བྱུང་། འོན་ཀྱང་། དེར“ཐལ་འགྱུར་པ” འི་བརྡ་ཆད་དེ་མི་གསལ།དེ་བས། ཁོ་བོས་མཐོང་བའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཚོགས་ལས“ཐལ་འགྱུར་པ”ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་ཐོག་མར་བྱུང་བ་ནི་པ་ཚབ་ཀྱི་གསུང་དེ་ཉིད་ལགས་སོ།།

      བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཁག་ཅིག་གིས་དབུ་མ་པ་ལ་ཐལ་རང་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་འདི་བོད་ཀྱི་རང་བཟོ་ཡིན་པ་དང་། ཡང་ན། ཕྱིས་སུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་ཀྱང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་<<བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེན་པོ>>ར་“གངས་རིའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཕྱི་དར་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་དབུ་མ་པ་ལ་ཐལ་འགྱུར་པ་དང་རང་རྒྱུད་པ་གཉིས་ཀྱི་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་ནི་ཚིག་གསལ་དང་མཐུན་པས་རང་བཟོར་མི་བསམ་མོ།།”[38]ཞེས་དང་།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ>>ལས་ “ཚིག་གསལ་ལས། སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་རང་རྒྱུད་མི་བཞད་པ་དང་། དབུ་མ་པས་རང་རྒྱུད་བྱ་མི་རིགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དང་བཟློག་ཕྱོགས་ལ་གནོད་བྱེད་མང་དུ་བསྟན་ནས་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་ཕྱེ་ལ།”ཞེས་དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པས་ཐལ་འགྱུར་པའི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་ཕྱེས་ཚུལ་གསུངས་པར་མ་ཟད། དེ་དང་བསྟུན་ནས་ཐལ་རང་གི་ཁྱད་པརའང་མང་དུ་གསུངས་པ་ནི་གོང་ལྟར་རོ།།

གཉིས་པ། “རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས” བཞེད་མིན་གྱི་ཁྱད་པར་ལྷག་ཏུ་གལ་ཆེ་ཚུལ།

      གོང་གསལ་ཐལ་རང་གི་ཁྱད་པར་དེ་དག་ལས་ཕྱོགས་མང་པོ་ཞིག་ནས་ཞིབ་འཇུག་དང་རྟོག་དཔྱོད་བྱ་དགོས་ས་དེ་རང་རྒྱུད་མི་འདོད་པའི་ཁྱད་པར་འདི་ཡིན་པར་འདོད། དེ་ཡང་<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ>>ལས།“དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་མ་འདས་ཀྱི་རྟེན་འབྱུང་ངེས་པར་ཁས་བླང་དགོས་པའི་རྟེན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་དགག་བྱ་དེ་འགོག་པར་བྱེད་པའི་རིགས་པ་རྣམས་ཟབ་ལ་ཕྲ་བའི་མཐར་ཐུག་ཏུ་སྣང་ལ། དེའི་ནང་ནས་ཀྱང་རང་རྒྱུད་འགོག་པ་འདི་རིགས་པ་ཕྲ་བར་སྣང་ངོ་།།[39]ཞེས་དགག་བྱ་འགོག་པའི་རིགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་ནས་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་མི་འཐད་པར་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་འདི་ཟབ་ཅིང་ཕྲ་ཤོས་སུ་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད་ལ། གྲྭ་ཚང་སོ་སོའི་ཡིག་ཆའི་ནང་དུའང་དཀའ་གནད་འདི་ལས་བརྩམས་ནས“ཐལ་ཟློག” དང་། “ཆོས་ཅན་མཐུན་སྣང་”ཞེས་དོགས་གནས་ཆེན་པོར་བརྩིས་ནས་དཔྱད་པ་མང་པོ་བཏང་ཡོད།གཞིའི་གནས་ཚུལ་དང་འབྲེལ་ནས་བཤད་ན། ཐལ་རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་པར་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་འདོད་མིན་ལ་ཐུག་ཡོད་ཀྱང་། ལམ་མམ་དཔྱད་ཐབས་ཀྱི་རིགས་པ་དང་འབྲེལ་ནས་བཤད་ན། དེ་དག་གི་རྩ་བ་ནི་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་འདོད་མིན་འདི་ལ་ཐུག་ཡོད་པར་སྣང་བས། ཁོ་བོས་འདི་ཉིད་གནད་དོན་གཉིས་ཀྱི་སྟེང་ནས་གལ་ཆེན་དུ་མཐོང་།

    དང་པོ། “ཐལ་འགྱུར་པ” དང་། “རང་རྒྱུད་པ” ཞེས་པའི་དབུ་མའི་རིང་ལུགས་ཆེན་མོ་འདི་གཉིས་ཀྱི་མིང་བརྡ་ནི་རང་རྒྱུད་འདོད་པ་དང་གཞན་གྲགས་ཀྱི་ཐལ་འགྱུར་ཙམ་འདོད་པའི་ཆ་ནས་བཏགས་ཡོད་པར་མ་ཟད། རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་ཐལ་རང་གཉིས་ཀྱི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་ཡང་གནད་དོན་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་གསལ་པོར་གསུངས་ཡོད།

     དེ་ཡང་<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ>>ལས། “རང་སྡེའི་གཞུང་འགྱུར་བ་རྣམས་ལས་ཐལ་རང་གང་འདོད་བརྟགས་ནས་རང་རྒྱུད་མི་འཐད་ཐལ་འགྱུར་འཐད་ཅེས་པ་ནི་ཟླ་བའི་གཞུང་རྗེས་འབྲང་དང་བཅས་པ་མིན་པ་ལས་དངོས་སུ་མ་བྱུང་ངོ་།། བྱུང་ཚུལ་ནི། བདག་ལས་མ་ཡིན་གཞན་ལས་མིན།། ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་དོན་བཀྲལ་བ་ལ་ལེགས་ལྡན་གྱིས་སྐྱོན་བཟུང་མི་འཇུག་པར་སྟོན་པའི་སྐབས་སུ་ཚིག་གསལ་ལས།སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་རང་རྒྱུད་མི་བཞེད་པ་དང་།དབུ་མ་པས་རང་རྒྱུད་བྱ་མི་རིགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དང་བཟློགས་ཕྱོགས་ལ་གནོད་བྱེད་མང་དུ་བསྟན་ནས་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་ཕྱེ་ལ། བརྒྱ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གི་འདོད་པ་འགོག་པའི་སྐབས་ཤིག་ཏུ་རང་རྒྱུད་འགོག་ཚུལ་མདོར་བསྡུས་ཤིག་གསུངས་སོ།།[40]ཞེས་བོད་འགྱུར་གྱི་རྒྱ་གཞུང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་ཐལ་རང་གི་ཁྱད་པར་གསལ་པོར་གསུངས་ཡོད་ས་ནི་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་གཞུང་དང་དེའི་རྗེས་འབྲང་བའི(འདི་འགྲེལ་བཤད་མཁན་པོ་ལ་གོ་དགོས་པར་འདོད)གཞུང་ཁོ་ནར་གསུངས་ལ། ཟླ་བའི་གཞུང་ཡང་མཐར་དེད་ན་གོང་སྨྲས་ལྟར།བདག་སྐྱེ་འགོག་སྐབས་ཀྱི་<<ཚིག་གསལ>>གྱི་གཞུང་ཚན་དེ་དང་སློབ་དཔོན་སྐྱོང་འགོག་སྐབས་ཀྱི་<<བཞི་བརྒྱ་པའི་འགྲེལ་བ>>འི་གཞུང་ཚན་དེ་ཡིན། དེར་བརྟེན། ཐལ་རང་གི་ལྟ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ངོས་ནས་བཤད་ན། གཞུང་ཚན་འདི་གཉིས་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེན་དུ་གྱུར་ཡོད་ལ། ཐལ་རང་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་བའི་ལངས་ཕྱོགས་ཀྱི་ངོས་ནས་བལྟས་ན། རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་འདོད་མིན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་ཐལ་རང་དུ་གྲགས་པའི་དབུ་མའི་རིང་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་མཚམས་འབྱེད་པའི་མཚམས་ཐིག་ཉག་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

       གཞན་ཡང་། ཐལ་འགྱུར་པའི་ལྟ་བ་དང་འབྲེལ་ནས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ལ་དགག་པ་གནང་མཁན་གྱི་ཆོས་བརྒྱུད་གཞན་པའི་མཁས་པ་ཚོས་རྩོད་སྒྲུབ་གནང་ས་ལྟེ་བ་དེ་ཡང་ཐལ་འགྱུར་པས་ཐལ་འགྱུར་ཙམ་མ་གཏོགས་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཁས་ལེན་མིན་འདི་ཡིན་པ་དང་། འདིའི་ཐད་ལ་རང་རེའི་ཆོས་བརྒྱུད་རིས་མེད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ལ་དགོངས་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་འདིའི་སྟེང་ནས་ཀྱང་། ཐལ་རང་གི་ཁྱད་པར་འདི་དབུ་མའི་གཞུང་ལུགས་ཁྲོད་ཀྱི་དཀའ་གནད་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་མཚོན་ཡོད། དེ་བས་འདི་ལྟ་བུའི་ནང་བསྟན་གྱི་བརྗོད་གཞི་རྣམས་ལ་ང་ཚོས་ཆོས་ལུགས་དང་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་དད་མོས་ཟུར་དུ་བཞག་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུ་འགངས་ཆེ།

       གཉིས་པ། གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྩོད་པ་ཕལ་མོ་ཆེ་ནི་གཞིའི་རྣམ་གཞག་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོད་པ་ཡིན། དཔེར་ན། ཕྱི་ནང་གི་དབར་ལ་བདག་དང་བྱེད་པོ་རྩོད་པ་དང་། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ་ནང་ཁུལ་ལ་ཕྱི་དོན་དང་ཆོས་བདག་རྩོད་པ་ལྟ་བུ་རེད། འོན་ཀྱང་།ཐལ་རང་གི་རྩོད་པ་འདིའི་ཁ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ནི་བདེན་པ་རྟོགས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་རྣམ་གཞག་དང་འབྲེལ་ནས་བྱུང་ཡོད་པས། རྩོད་སྒྲུབ་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན། འདིའི་ཐད་ལ<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ>>ལས། “སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་ཀྱིས་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་འགྲེལ་བ་མཛད་པ་ལ།ལེགས་ལྡན་གྱིས་སྐྱོན་མང་པོ་བཟུང་ཡང་བདག་མེད་གཉིས་ལ་མི་མཐུན་པ་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་སྐྱོན་མ་བརྗོད་ལ།[41]ཞེས་སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་འབྱེད་ཀྱིས་དགག་པ་གནང་ཡུལ་དེ་གཞི་བདེན་གཉིས་ཀྱི་སྐོར་མིན་པར་གསུངས་པ་འདིའི་སྟེང་ནས་ཐལ་རང་གི་རྩོད་པ་དེ་ཐོག་མའི་ཆར་གཞིའི་རྣམ་གཞག་དང་འབྲེལ་བ་ཞིག་མིན་པར། གཞལ་བྱ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོད་སྒྲུབ་ཅིག་ཡིན་པར་བསྟན་ཡོད། འོན་ཀྱང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་བའི་ཕྱིས་ཀྱི་མཁས་པ་མང་པོས་སློབ་དཔོན་ཟླ་གྲགས་ཀྱི་<<ཚིག་གསལ་>>ལ་བརྟེན་ནས་དབུ་མ་ཐལ་རང་གཉིས་ལ་དགག་བྱ་དང་། གཞི་ལམ་འབྲས་གསུམ་གྱི་ཁྱད་པར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་སྐོར་ཡང་ཡང་གསུངས་ཡོད།

      ཡང་གཅིག་བཤད་ན། <<དཀའ་གནད་བརྒྱད་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་>>སུ་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་མི་འདོད་པའི་ཁྱད་པར་དེ་གཞི་ལམ་འབྲས་གསུམ་གྱི་ལམ་གྱི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་ནས་གསུངས་ཡོད་པ་ལྟར།རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་བཞེད་མིན་གྱི་དཀའ་གནད་འདི་ནི་མཐར་གཏུགས་ན་ཅི་ཞིག་བདེན་པ་རྟོགས་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་སུ་རུང་བ་དང་། གང་ཞིག་དེའི་ཐབས་སུ་འོས་མིན་གྱི་རྩོད་སྒྲུབ་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། འདི་ལྟ་བུའི་རྩོད་སྒྲུབ་ཀྱིས་ནུབ་ཕྱོགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ཁྲོད་དུའང་གོ་ས་འགངས་ཆེན་བཟུང་ཡོད་པས།[42]རྩོད་སྒྲུབ་འདི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་སྤྱིའི་དཀའ་གནད་ཅིག་དང་འབྲེལ་ནས་ཞིབ་འཇུག་དང་དོ་སྣང་བྱ་རྒྱུ་དེའང་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེན་ཡིན་ཚོད་རེད།

    གསུམ་པ། དོན་དམ་པར་གྲུབ་པ་འགོག་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་གཙོ་བོ།

        དབུ་མ་པ་རྣམས་ཀྱིས་དོན་དམ་འགོག་བྱེད་ལ་རིགས་པ་གང་ཞིག་གཙོ་བོར་འཛིན་གྱི་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྤྱི་སྒྲོམ་ཞིག་གོང་དུ་ཚན་པ་གཉིས་པ་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་འཕེལ་རིམ་གླེང་བའི་སྐབས་སུ་བསྟན་ཟིན་ཞིང་། ཚན་པ་འདིར་<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ>>ར་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ལ་དོན་དམ་དུ་གྲུབ་པ་འགོག་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་གཙོ་བོ་གང་ཡིན་དང་དེའི་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་གསལ་འདོན་བྱེད་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

     དེ་ཡང་<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ>>ར་རང་རྒྱུད་པའི་ལུགས་ལ་དོན་དམ་འགོག་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པ་གཙོ་བོ་གང་ཡིན་འཆད་སྐབས། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པའི་གཞུང་དུ་གཅིག་དུ་བྲལ་དང་། རྡོ་རྗེ་གཟེགས་མ།ཡོད་མེད་སྐྱེ་འགོགམུ་བཞི་སྐྱེ་འགོགརྟེན་འབྲེལ་གྱི་གཏན་ཚིགས་བཅས་རིགས་པ་ལྔ་དང་། མདོ་སྡེ་སྤྱོད་པའི་དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པའི་གཞུང་དུ་རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་པའི་མགོ་སྙོམས་ཀྱི་རིགས་པ་གཙོ་བོར་བཟུང་ཡོད་པའི་སྤྱི་སྡོམ་མཛད་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ཀྱི་དོན་དམ་འགོག་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པ་འཆད་སྐབས། ཆོས་ཀྱི་བདག་ཏུ་གྲུབ་པ་འགོག་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པ་གཙོ་བོ་ནི་མཐའ་བཞིའི་སྐྱེ་འགོག་དང་། གང་ཟག་གི་བདག་ཏུ་གྲུབ་པ་འགོག་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པ་གཙོ་བོ་ནི་རྣམ་བདུན་གྱི་རིགས་པ་[43]ཡིན་པའི་སྤྱི་སྡོམ་མཛད།[44]

      འོན་ཀྱང་། བོད་སྔ་རབས་པ་མང་པོས་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ལ་དོན་དམ་པར་གྲུབ་པ་འགོག་བྱེད་ལ་ངེས་པར་དུ་ཐལ་འགྱུར་གྱི་རིགས་པ་དགོས་པ་དང་། དེ་འདྲའི་ཐལ་འགྱུར་ལ་རིགས་བཞི་ཡོད་པར་བཤད་ཅིང་།[45]འདིའི་སྐོར<<ལྷག་མཐོང་ཆེན་མོ>>ར་རྒྱས་པར་བཀག སྤྱིར་ཐལ་རང་གི་ལུགས་ཀྱི་རིགས་པ་འདི་དག་རེ་རེ་ལ་ཁྱད་ཆོས་མི་འདྲ་བ་རེ་རེ་ཡོད་པ་སྨོས་ཅི་དགོས། དཔེར་ན། སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་འབྱེད་ཀྱིས་རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་པའི་མགོ་སྙོམས་ཀྱི་རིགས་པ་གཙིགས་སུ་འཛིན་དོན་ནི། རིགས་པ་འདི་མཐུན་དཔེ་དང་སྦྱར་ནས་སྟོན་སླ་བ་དང་། ཁོང་གིས་མཐུན་དཔེ་བརྗོད་པ་གལ་ཆེན་དུ་བཟུང་བའི་གནད་ཀྱིས་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་རེད། འོན་ཀྱང་། འདིར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐོར་བརྗོད་པའི་རྔོ་མི་ཐོགས་པས། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་གཙོ་བོ་ངོས་འཛིན་གནང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐད་ནས་མདོ་ཙམ་གླེང་བར་བྱ།

     དབུ་མའི་ལྟ་བ་ལ་གོ་བ་ལེན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐད་ནས་བཤད་ན། བོད་ཀྱི་དབུ་མ་པ་གཞན་དག་དང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་དབར་གྱི་ཁྱད་པར་གཙོ་བོ་ནི། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རིགས་པའི་གལ་གནད་དམ། ཡང་ན།རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རིགས་པ་ལ་གོ་བ་ལེན་ཕྱོགས་དེ་ཡིན། རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ་>>སོགས་ལྟ་བའི་ལེགས་བཤད་ཆེན་པོ་ལྔ་རུ་ལུང་རིགས་བརྒྱ་ཕྲག་ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་ཡང་གསུངས་པ་ནི། རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་རྡུལ་ཙམ་ཡང་མེད་ཀྱང་། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རིགས་པ་འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཀྱང་ལེགས་པར་འཇོག་ཐུབ་པར་བསྒྲུབས་ཡོད་སྟབས། ཁོང་གིས་རིགས་པ་འདིའི་སྟེང་ནས་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ལ་གལ་གནད་གཙོ་བོ་གཉིས་ཡོད།

    དང་པོ་དོན་དམ་དུ་མེད་པར་སྒྲུབ་པ་ལ་རྟེན་འབྲེལ་གལ་ཆེ་བ། བོད་ཀྱི་དབུ་མ་པ་ཕལ་མོ་ཆེས་ཐལ་རང་གཉིས་ལ་ལྟ་བའི་ཆ་ནས་ཁྱད་པར་མེད་པ་དང་། ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་ཆ་ནས་ཁྱད་པར་ཡོད་པར་འདོད་ཀྱང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་རང་རྒྱུད་པའི་ལུགས་ལ་བཏགས་དོན་བཙལ་ན་རྙེད་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་། རང་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་རྣམ་གཞག་འཐད་ཀྱང་། ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ལ་འདི་ཉིད་དགག་བྱ་ཕྲ་མོ་ཡིན་པར་གསུངས་ཡོད། དེར་བརྟེན། དེ་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལ་ཕྲ་རགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡང་མཐར་གཏུགས་ན་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རིགས་པ་ལ་ཐུགས་ཡོད་པར་གསུངས།

    དེ་ཡང་<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ་>>ལས།“‘དེའི་ཕྱིར་རྟེན་འབྱུང་གི་རིགས་པ་འདི་ཡིས་ནི།། ལྟ་ངན་དྲ་བ་མཐའ་དག་གཅོད་པར་བྱེད།།’ཅེས་གསུངས་པས། མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་ཕྱི་དང་འདུ་བྱེད་པ་སོགས་པ་ནང་གི་དངོས་པོ་རྣམས་ས་བོན་དང་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱིས། དེ་དག་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་དང་། བདག་གཞན་གཉིས་ཀ་རྒྱུ་མེད་ལས་སྐྱེ་བ་མིན་ནོ་ཞེས་འགོག་པས། ལྟ་ངན་གྱི་དྲ་བ་ཐམས་ཅད་གཅོད་བྱེད་རིགས་པའི་རྒྱལ་པོ་རྟེན་འབྱུང་གི་རིགས་པ་ཉིད་ལ་གཏུགས་ནས་འགོག་གོ།[46]ཞེས་ཕྱི་ནང་གི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་རྣམས་འགོག་བྱེད་ཀྱི་རྣམ་བདུན་གྱི་རིགས་པ་དང་མཐའ་བཞིའི་སྐྱེ་འགོག་གི་རིགས་པ་སོགས་ནི་མཐར་གཏུགས་ན་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རིགས་པ་ལ་གཏུགས་དགོས་པར་གསུངས་ཤིང་། རྟེན་ཙམ་འབྲེལ་ཙམ་གྱི་རིགས་པ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པར་འཛིན་པའི་རྟག་མཐའ་དང་། ཐ་སྙད་དུ་མེད་པར་ཞེན་པའི་ཆད་ལྟ་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་ཁེགས་ཐུབ་པ་སོགས་ལོག་རྟོག་འཇོམས་སྟོབས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ།།

    དེར་བརྟེན།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ་>>ལས། “འོ་ན་རྟེན་འབྱུང་གི་རྟགས་དེ་དག་གིས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཀུབ་རྫོབ་ཏུ་ཡང་འགོག་པ་འདི་ལུགས་འདིས་འཕགས་པའི་དགོངས་པ་འགྲེལ་བའི་ཁྱད་ཆོས་སུ་སྣང་ན། དེ་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དགག་པ་ཇི་ལྟར་མཛད་ཅེ་ན། འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་གནད་ཆེ་བས་བཤད་པར་བྱའོ།། འདི་ལ་འཇུག་པའི་རྩ་བར་རིགས་པ་གསུམ་དང་འགྲེལ་བར་རིགས་པ་གཅིག་སྟེ་བཞིས་བཀག་གོ།[47]ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ལུགས་འདིའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་དགག་བྱ་འགོག་ཚུལ་རྒྱས་པར་གསུངས་ལ། དེ་དག་མདོར་བསྡུས་ན། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་དང་། བཏགས་དོན་བཙལ་ནས་རྙེད་ཀྱི་ཡོད་ཚེ།འཕགས་པས་མཉམ་གཞག་གིས་གཟིགས་ངོར་ཡོད་དགོས་ཀྱང་། དེ་ལྟར་དུ་མེད་པས།འཕགས་པའི་མཉམ་གཞག་གིས་དངོས་པོ་འཇིག་ཏུ་བཅུག་པར་ཐལ་བ་དང་། ཡང་ན། ཀུན་རྫོབ་པའི་ཆོས་རྣམས་རིགས་པས་དཔྱད་གཟོད་དུ་ཐལ་བ་དང་། དགག་བྱ་དོན་དམ་པ་ཁེགས་མི་ཐུབ་པར་འགྱུར་བའི་ཐལ་བ་བཏང་སྟེ།ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་ཕབ།

      མདོར་ན་<<ལྷག་མཐོང་ཆེན་མོ་>>ལས། “ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་ཚུལ་ནི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་བཤད་པའི་བདེན་གཉིས་ལ་ངེས་པ་རྙེད་པ་འདི་ཡིན་ནོ།། འདི་ནི་དབུ་མ་པ་མ་གཏོགས་པ་གང་ཟག་གཞན་སུའི་ངོར་ཡང་འགལ་བ་འདུ་བར་མཐོང་ནས་མི་འགལ་བ་འཆད་མི་ཤེས།”[48]ཞེས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བདེན་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འགལ་མེད་དུ་འཇོག་ཐུབ་མཁན་ནི་དབུ་མ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་གསུངས་ལ། <<ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ>>ར་ལེགས་ལྡན་གྱིས་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་ཀྱིས་རང་མཚན་ཁས་ལེན་པ་འོས་མེད་དུ་བྱས་ནས་དགག་པ་གནང་བར་གསུངས་པ་ལྟར། དགེ་ལུགས་པའི་མཁས་པ་མང་པོས་སྔར་འཕགས་ཡུལ་གྱི་ཐལ་རང་གི་རྩོད་པ་ནི་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལྟ་བ་ཕྲ་མོ་འདིའི་གནད་མཁྱེན་མིན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བར་གསུངས། དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་འབྱུང་ལྟོས་གྲུབ་ཙམ་གྱི་སྟེང་ནས་ལས་འབྲས་དང་།འཁོར་འདས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འཇོག་པ་ལས་རང་རྒྱུད་པས་འདོད་པའི་རང་མཚན་དུ་གྲུབ་པ་རྡུལ་ཙམ་ཡང་མི་བཞེད།

     འདི་ལྟར་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ལ་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ནི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རིགས་པ་གཙོ་བོར་བཟུང་པའི་གོང་སྨྲས་ཀྱི་རིགས་པ་རྣམས་ཡིན་པས། རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་མི་བཞེད་ལ།ཚུལ་གསུམ་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པ་མེད་པར་མ་ཟད། དེ་ལྟར་ཡོད་པ་ལྟར་བཀོད་པའི་རྟགས་གང་གིས་ཀྱང་བདག་མེད་སྒྲུབ་མི་ཐུབ་པས། འགོད་ཚུལ་དང་སོང་ཚུལ་གྱི་ཆ་ནས་གྲགས་པའི་རྗེས་དཔག་དང་། རྟགས་ཀྱི་ཆ་ནས་རྟེན་འབྱུང་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་སྟེང་ནས་སྒྲུབ་པ་ནི་ལུགས་འདི་ལ་ཤིན་ཏུ་གནད་ཆེའོ།།

     གཉིས་པ་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འཇོག་པ་ལ་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རིགས་པ་གལ་ཆེ་བ། སྔར་བཤད་ཟིན་ལྟར། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་ཡོད་མཐའ་འགོག་པའི་རིགས་པ་རྩལ་དུ་བཏོན་པས། དོན་དམ་དུ་མེད་པ་དང་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པའི་རྣམ་གཞག་གཉིས་འགལ་མེད་དུ་འཇོག་པའི་ཐད་ལ་བོད་ཀྱི་དབུ་མ་སྨྲ་བ་མང་པོར་ཐུགས་ཁག་བྱུང་ཡོད། <<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ>>ར་བརྟགས་ཤིང་བཙལ་ན་གདགས་གཞི་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་ཆོས་གང་ཡང་མི་རྙེད་ཀྱང་། མ་བརྟག་འཇིག་རྟེན་པའི་ངོར་འདི་ནི་མཆོད་སྦྱིན་ནོ།། འདི་ནི་མིག་གོ་ཞེས་སོགས་འཁོར་འདས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཐམས་ཅད་འཐད་པ་འདི་འཕགས་པ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཡིན་ཚུལ་རྒྱས་པར་གསུངས་པར་མ་ཟད།[49]དེ་ལྟ་བུའི་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པར་འཇོག་ཚུལ་གྱི་ཐད་ལ། <<ལྷག་མཐོང་ཆེན་མོ་>>ལས། “དེ་ལ་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པར་འདོད་པ་དང་མེད་པར་འདོད་པ་ནི་ཇི་འདྲ་བ་ཞིག་གི་སྒོ་ནས་འཇོག་པ་ཡིན་སྙམ་ན། ཐ་སྙད་པའི་ཤེས་པ་ལ་གྲགས་པ་ཡིན་པ་དང་ཇི་ལྟར་གྲགས་པའི་དོན་དེ་ལ་ཐ་སྙད་པའི་ཚད་མ་གཞན་གྱིས་གནོད་པ་མེད་པ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལའང་རང་བཞིན་ཡོད་མེད་ཚུལ་བཞིན་དུ་དཔྱོད་པའི་རིགས་པས་གནོད་པ་མི་འབབ་པ་ཞིག་ནི་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པར་འདོད་ལ། དེ་དག་ལས་ལྡོག་པ་ནི་མེད་པར་འདོད་དོ།།[50]ཞེས་ཐ་སྙད་དུ་གྲུབ་པའི་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་རྣམ་གཞག་གསུམ་གསུངས།

     རིགས་པ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་དུ་གྲགས་པའི་བྱ་བྱེད་རྣམས་ལེགས་པར་འཇོག ཐ་སྙད་ཀྱི་འཇོག་ཚུལ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་བརྒྱུད་གཞན་པའི་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ལ“ཐ་སྙད་ཚད་གྲུབ”མེད་ཅེས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ལ་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་རྩོད་པ་ཟམ་མི་ཆད་པར་བརྒྱབས་ཡོད། གང་ལྟར་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་ཡིས་འདི་དག་ལེགས་པར་འཇོག་ཤེས་མིན་ནི་རིགས་པའི་རྒྱལ་པོ་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་གཏན་ཚིགས་ལ་གོ་བ་ལེགས་པར་ལོན་མིན་ལ་ཐུག་ཡོད་པ་དང་། གཞན་དུ་ན་ལས་འབྲས་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པའི་སྐུར་འདེབས་སུ་འགྱུར་ཚུལ་སྐབས་མང་པོར་གསུངས།

   (ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ཉིད་ཚད་མའི་གཞུང་ནས་བཤད་པའི་གྲགས་རྟགས་ཡང་དག་དང་།ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་བའི་མདོ་སྡེ་དགོངས་འགྲེལ་ལས་བཤད་པའི་རིགས་པ་བཞི་དང་སྦྱར་ནས་བསམ་པར་བྱ་བ་མང་ཡང་རེ་ཞིག་བསྐྱུར)

བཞི་པ། བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པའི་རྟགས་འཐད་ཀྱང་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་མི་འཐད་ཚུལ།

དང་པོ་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པའི་རྟགས་འཐད་པ། བོད་སྔ་རབས་ཀྱི་དབུ་མ་སྨྲ་བ་ཚོའི་ཁྲོད་དུ་དབུ་མའི་ལྟ་བ་དང་གཏན་ཚིགས་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ནས་གསུང་མཁན་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། ཕྱྭ་པ་ཆོས་ཀྱི་སེངྒེ་ལྟ་བུ་རེད། ཁོང་གིས་<<དབུ་མའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྡུས་པ་ཤར་གསུམ་སྟོང་ཐུན་>>དུ་རང་རྒྱུད་འཐད་ཅིང་ཐལ་འགྱུར་མི་འཐད་པར་གསུངས་ཏེ། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་དགོངས་པ་རང་རྒྱུད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་བཀྲལ་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ད་ལྟ་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཡོད་པའི་དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་ཁག་ལ་བལྟས་ན།དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ལ་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཞལ་གྱིས་བཞེས་མཁན་ཐོག་མ་དེ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཡིན་པར་སྣང་། འགྲེལ་བཤད་མཁན་པོ་དང་པ་ཚབ་ལོ་ཙཱ་པ་སོགས་ཀྱིས་ཟླ་བའི་ལུགས་ཀྱི་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལྟ་བ་གཙིགས་སུ་བཟུང་ཡང་། དེ་ལ་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འཐད་པ་ཞལ་བཞེས་གནང་མེད།དེ་ཡང་<<རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་དབུ་མའི་ལྟ་བའི་སྐོར་གྱི་འབེལ་གཏམ>>ལས་ཀྱང་། “དཔལ་ལྡན་ཟླ་བའི་ལུགས་ཀྱི་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་སྐབས།ཕྱོགས་གླང་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་ཚད་མའི་རིགས་པ་དང་ཐ་སྙད་སྦྱོར་བའི་སྲོལ་ནི། ཐོག་མར་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་གཏོད་པར་སྣང”[51]ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཐུགས་དག་པར་མངོན།

     སྤྱིར་གཏན་ཚིགས་རིག་པའི་ཪིན་ཐང་ངོས་འཛིན་གནང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐད་ནས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལྟ་བའི་ལངས་ཕྱོགས་ཤིག་ཡོད་པ་དང་།[52]ཡང་སྒོས་སུ་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ལ་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་ཡོད་པར་འདོད་པ་ནི། བོད་ཀྱི་དབུ་མ་སྨྲ་བ་མང་པོ་ཞིག་གི་དགོངས་པའི་ཡུལ་ལ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། འདིའི་ཐད་ལ་རྩོད་སྒྲུབ་ཤིན་ཏུ་མང་ཡང་། དཔེ་མཚོན་ཙམ་དྲང་ན། <<གྲུབ་མཐའ་ཀུན་ཤེས།>>ལས། “དེ་ལྟར་འགལ་བའི་ཁུར་ཆེན་ཡོད་པའི་རྒྱུ།། རྣམ་དཔྱད་མེད་པར་འཇིག་རྟེན་ཉིད་ལས་ཞེས།། ཡང་ཡང་སྨྲས་ཀྱང་རྟོག་གེར་གོམས་པའི་མཐུས།། འཐད་པ་བཅུག་ནས་དཔྱད་ཅིང་བསྒྲུབས་པས་སོ།། ཀླུ་སྒྲུབ་ལུགས་མཆོག་དབུ་མ་ཆེན་པོ་ནི།། ཟླ་བས་ལེགས་བཀྲལ་ཉི་མས་བསྒྱུར་བའི་སྲོལ།། སྲས་བཞི་ལས་འོངས་རྟོག་གེས་མ་སླད་པ།། གངས་ཅན་མཐའ་བྲལ་རྩེར་གཤེགས་འགའ་ཡིས་གཟིགས།། བོད་ཡུལ་རྟོག་གེས་བརྡ་ཡིས་གང་བའི་མཐུས།། ཐ་སྙད་སྨྲ་བརྗོད་ཅུང་ཟད་མི་བདེ་བས།། མཁས་རློམ་ཀུན་གྱི་བློ་གྲོས་ར་བར་ནི།། མ་ཤོང་ཁྲོམ་པའི་རུས་སྦལ་ཇི་བཞིན་ནོ།།[53]ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ལ་གཏན་ཚིགས་རིགས་པའི་རྣམ་གཞག་འདོད་པའི་ལྟ་བ་ལ་ཟུར་ཟ་དང་དགག་གཞག་གནང་བ་ལྟ་བུ་རེད།

    འདིའི་སྐོར་ལ་<<ཐལ་རང་གི་ཁྱད་པར་>>(TheSvatantrika-Prasangika Distinction) ལས། “རོང་སྟོན་ཤཱཀྱ་རྒྱལ་མཚན་(1367-1449)དང་སྟག་ཚང་ལོ་ཙཱ་པ་(1405-?)ནས་བཟུང་སྟེ། གོ་བོ་རམས་པ་བསོད་ནམས་སེང་གེ་(1429-1489)དང་།པཎ་ཆེན་ཤཱཀྱ་མཆོག་ལྡན་(1428-1509)དང་།ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་(1504-1557)བཅས་ཀྱིས་རྒྱུན་བསྐྱངས་ནས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལྟ་བ་འགྲེལ་སྟངས་ལ་དགག་པ་བརྒྱབས་ཡོད། ཁོང་ཚོ་གནད་དོན་མང་པོ་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་ལྟ་བ་ཁ་ཁ་ཡིན་ནའང་། ཐུན་མོང་གིས་དགག་པ་རྒྱག་ཡུལ་ནི་རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལྟ་བ་དང་ནང་པའི་གཏན་ཚིགས་རིག་པ་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་པ་འདི་རེད།”[54]ཞེས་སྡོམ་བརྒྱབ་པའང་དོན་ལ་གནས།

     འོན་ཀྱང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་ལུགས་ལ་གྲུབ་མཐའ་འོག་མས་འདོད་པ་ལྟར་གྱི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་མི་འཐད་ཀྱང་། སྤྱིར་ཚད་མས་གྲུབ་པ་དང་། བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པའི་རྟགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འཐད་པའི་སྐོར་ནི་ཁོང་གི་ལྟ་བའི་ལེགས་བཤད་རྣམས་སུ་ཡང་ཡང་གསལ་ལ། དེ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་གནད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གྲགས་པའི་བྱ་བྱེད་ཐམས་ཅད་འཐད་པ་དེའི་སྟེང་ནས་ཀྱང་གསལ་པོར་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། <<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ་>>ལས། “རྩོད་བཟློག་རང་འགྲེལ་ལས་ཀྱང་རང་བཞིན་མེད་ཀྱང་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་ནུས་པ་དཔེ་དང་བཅས་ཏེ་གསུངས་སོ།། སྤྱིར། གང་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་རུང་བ།། དེ་ལ་ཐམས་ཅད་རུང་བར་འགྱུར།། ཞེས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རང་མཚན་གྱིས་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་སྟོང་པའི་ཕྱོགས་ལ་འཁོར་འདས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཐམས་ཅད་འཐད་པར་ཡང་དང་ཡང་དུ་གསུངས་པ་ལ། རྟགས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པ་དང་ཚད་མས་གཞལ་བྱ་འཇལ་བའི་བྱ་བྱེད་མི་རུང་བར་འཛིན་པ་རང་གི་བློ་གྲོས་ཡང་བར་སྟོན་པ་ཙམ་མོ།།[55]ཞེས་སོགས་ཚད་མ་དང་རྟགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཐམས་ཅད་མ་བརྟག་མ་དཔྱད་པའི་ཐ་སྙད་ཙམ་གྱི་ངོར་འཇོག་ཏུ་ཡོད་པར་གསུངས། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་གསུང་རྩོམ་རྣམས་གཞིར་བཞག་གིས་བཤད་ན། ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱ།རྟགས་དང་ཆོས་ཅན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སོགས་འཇིག་རྟེན་ལ་གྲགས་པ་ལྟར་ཁས་ལེན་དུ་རུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། འདི་དག་གི་འཇོག་ལུགས་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཙམ་ཞིག་གི་ངོས་ནས་འཇོག་པ་མ་གཏོགས།དོན་དམ་གྱི་དཔྱད་པའི་ངོས་ནས་འཇོག་གི་མེད་པ་དེ་ལ་ཐུག་ཡོད།

    གཉིས་པ་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་མི་འཐད་པ། སྤྱིར་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་གསུང་དུ་དངོས་པོའི་སྟོབས་ཞུགས་ཀྱི་རིགས་པ་དང་། ཆོས་ཅན་མཐུན་སྣང་བ་མེད་ཅེས་དངོས་སུ་གསུངས་པ་མེད་ཀྱང་། ཐལ་རང་གི་རྩོད་པའི་ཁ་ཕྱོགས་དང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་གསུང་གི་བབ་ལ་བལྟས་ན། ཁོང་གིས་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་མི་བཞེད་པར་མ་ཟད། དངོས་པོའི་སྟོབས་ཞུགས་ཀྱི་རིགས་པའང་ཞལ་གྱིས་མི་བཞེས་པར་མངོན།དཔེར་ན།<<ལྷག་མཐོང་ཆེན་མོ>>ལས། “དེ་འདྲ་དེ་འདོད་ན་དེ་ལ་དངོས་པོའི་སྟོབས་ཞུགས་ཀྱི་རྟགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་མི་སྦྱོར་དུ་ཆུག་ཀྱང་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་ཡིན་པ་བཟློག་ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།[56]ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་གསུང་འགྲོས་ལ་བལྟས་ན་དངོས་པོའི་སྟོབས་ཞུགས་ཀྱི་རྟགས་ཞལ་གྱིས་མི་བཞེས་པར་མངོན་ལ། ཡང་གཅིག་བཤད་ན། རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པ་རྡུལ་ཙམ་ཡང་མེད་ན་དངོས་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱིས་སྒྲུབ་པའི་རྟགས་འོངས་སའི་གནས་མེད་པར་སྙམ་མོ།།

     རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་མི་འཐད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་ནི། ཆོས་ཅན་དང་། རྟགས། མཐུན་དཔེ་སོགས་མཐུན་སྣང་བ་འཇོག་ཚུལ་ལ་ཐུག་ཡོད། རི་བོ་དགེ་ལུགས་པའི་མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་ཆོས་ཅན་མཐུན་སྣང་བ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཐད་ནས་དགོངས་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ཡོད། མཁས་གྲུབ་རྗེའི་<<སྟོང་ཐུན་>>དང་རྗེ་བཙུན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་<<གོ་ལན>>དུ་ཐལ་འགྱུར་པ་དང་རང་རྒྱུད་པའི་དབར་ལ་ཆོས་ཅན་མཐུན་སྣང་བ་མེད་པ་དང་། ཐལ་འགྱུར་པ་ནང་ཁུལ་ལ་ཡོད་པའི་སྐོར་གསུངས་ཀྱང་དེ་དག་གི་སྐོར་རྒྱས་པར་སྤྲོ་བའི་ངལ་བ་མི་བྱ་ལ། སྐབས་དོན་ནི་བདེན་པར་མེད་པའི་དབུ་མའི་ལྟ་བ་དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཐབས་ཀྱི་རིགས་པའི་སྐོར་ལས། རང་རྒྱུད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ནི་དེའི་ཐབས་སུ་མི་འགྲོ་བའི་སྐོར་ནས་གླེང་དགོས།

   <<ལྷག་མཐོང་ཆེན་མོ་>>གཙོ་བོར་གྱུར་བའི་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་ལྟ་བའི་ལེགས་བཤད་རྣམས་སུ་ཆོས་ཅན་མཐུན་སྣང་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་མང་དུ་གསུངས་ཀྱང་། དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ཤོག་ངོས་ལ་ཚད་བཀག་ཡོད་པས། དེ་དག་དང་འདིའི་སྐབས་ཀྱི<<ཚིག་གསལ>>གྱི་ཀླན་ཀ་རེ་རེ་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་ཐབས་མི་འདུགའོན་ཀྱང་། དབུ་མ་པས་ཕས་རྒོལ་ལ་བདེན་པར་མེད་པ་སྒྲུབ་པའི་སྐབས་སུ་ཆོས་ཅན་མཐུན་སྣང་བ་ཡོད་མེད་མདོར་བསྡུས་སུ་བརྗོད་ན། དེ་ཡང་ཆོས་ཅན་མཐུན་སྣང་གི་དོན་ནི་<<ལྷག་མཐོང་ཆེན་མོ་>>ལས། “མཐུན་སྣང་དུ་གྲུབ་པའི་དོན་ཡང་ཕྱི་རྒོལ་ལ་ཚད་མ་ཇི་འདྲ་བ་ཞིག་གིས་གྲུབ་པའི་ཚད་མ་དེ་འདྲ་བ་ཞིག་གིས་སྔ་རྒོལ་ལའང་གྲུབ་པའོ།།[57]ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རྒོལ་བ་དེ་ལ་ཚད་མ་དེས་གྲུབ་ཚུལ་ནི། དེ་ལ་རང་གི་ངོ་བོས་ཡོད་པ་དང་རང་གི་ངོ་བོས་མེད་པ་ལྟར་དུ་གྲུབ་པ་གང་རུང་ཞིག་ཡིན་དགོས་ལ། ཚུལ་འདི་ནི་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་འགོག་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པ་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན།

    དེ་ཡང་ལེགས་ལྡན་འབྱེད་ཀྱིས་གྲངས་ཅན་པའི་ངོར་མིག་སོགས་དོམ་དམ་པར་བདག་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་པར་སྒྲུབ་པ་ལ།  སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པས་དེའི་ཆོས་ཅན་ལ་ཅི་ཞིག་འགྲོ་མིན་བརྟག་པ་གནང་བ་ན། དབུ་མ་པའི་འདོད་པ་ལྟར་གྱི་མིག་སོགས་གཏན་ཚིགས་དེའི་ཆོས་ཅན་ལ་མི་འགྲོ་བ་དང་།  གྲངས་ཅན་གྱི་འདོད་པ་ལྟར་གྱི་མིག་སོགས་ཀྱང་དེའི་ཆོས་ཅན་ལ་མི་འགྲོ་ནའང་།དེ་གཉིས་ཀར་ཐུན་མོང་དུ་སྣང་བའི་མིག་སོགས་སྤྱི་ཙམ་སྟེ། བདེན་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དོར་བའི་མིག་སོགས་དེའི་ཆོས་ཅན་ལ་འགྲོ་ཟེར་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བཤད་ན་བདེན་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དོར་བའི་ཆོས་ཅན་དེ་འདྲ་འཇོག་ཏུ་མེད་དེ། <<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ>>ལས། “དེ་དག་གི་དོན་བཀ ག་ནས་ད་ནི་དཔེ་དགག་པར་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་པས་བྱེ་བྲག་པ་ལ་སྒྲ་མི་རྟག་པར་སྒྲུབ་པ་ན་གཉིས་ཀའི་ལུགས་ཀྱི་འབྱུང་གྱུར་དང་ནམ་མཁའི་ཡོན་ཏན་ཆོས་ཅན་འཇལ་བའི་ཚད་མས་མ་གྲུབ་ཀྱང་། གང་ལ་ཚད་མར་སོང་སའི་སྒྲ་ཙམ་ཞིག་གི་དོན་འདིའོ་ཞེས་སྟོན་རྒྱུ་ཡོད་ལ།མིག་སོགས་བདག་ལས་མི་སྐྱེ་བར་སྒྲུབ་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་སྨྲ་བ་དང་་རང་བཞིན་གྱིས་མི་སྟོང་བར་སྨྲ་བ་ལ་ནི། གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོས་ཡོད་པ་དང་རང་གི་ངོ་བོས་མ་གྲུབ་པ་གཉིས་གང་ཡང་མི་འཇལ་ཀྱང་ཆོས་ཅན་གྱི་ངོ་བོ་འདི་འདྲ་ཞིག་གཞལ་ལོ་ཞེས་ཕན་ཚུན་ལ་སྟོན་པར་མི་ནུས་པས་མི་འདྲའོ།།[58]ཞེས་འབྱུང་གྱུར་རམ་ནམ་མཁའི་ཡོན་ཏན་གང་རུང་གིས་ཁྱད་པར་དུ་མ་ཕྱེ་ནའང་སྒྲ་ཙམ་ཞིག་གི་དོན་ངོས་འཛིན་དུ་ཡོད་ཀྱང་། རང་གི་ངོ་བོས་ཡོད་པ་དང་རང་གི་ངོ་བོས་མེད་པ་གང་རུང་གིས་ཁྱད་པར་དུ་མ་ཕྱེ་བར་ཆོས་ཅན་གྱི་ངོ་བོ་འཛིན་ཚུལ་མེད་པའི་ཁྱད་པར་ཕྱེ་བ་འདི་ནི། དགག་བྱ་ཕྲ་རགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བའི་ཟབ་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ།ཕྱི་མ་འདི་ནི་སྣང་སྟངས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བར་གྱུར་ཡོད།

        མཇུག་སྡོམ།

     ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བཤད་ན། གལ་སྲིད་དེ་འདྲའི་ཆོས་ཅན་ཞིག་གྲུབ་ཚེ་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་དགོས་ཏེ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ་>>ལས། “དེའི་ཕྱིར་རང་རྒྱུད་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་མིག་སོགས་ཀྱི་ཆོས་ཅན་ཤེས་བྱ་ཡང་དག་པ་དེ་འདྲ་བར་ཤེས་པ་མ་འཁྲུལ་བས་རྙེད་ཀྱང་བདེན་གཉིས་སུ་གྲུབ་པའི་ཐ་སྙད་དང་དོན་གང་གིས་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ནས་གྲུབ་མི་དགོས་ཤིང་། དེ་ཁྱད་གཞིར་བཟུང་ནས་དོན་དམ་པར་ཡོད་མེད་དཔྱད་པས་ཆོག་པས། སྤྱི་ཆོས་ཅན་དུ་བཟུང་བ་ལ་བདེན་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་བརྟགས་པའི་སྐྱོན་བརྗོད་ག་ལ་འཇུག་སྙམ་དུ་སེམས་སོ།། ཟླ་བས་དེ་འདྲ་བ་དེ་རང་གི་ངོ་བོས་ཡོད་པར་སོང་ལ་དེ་ཉིད་དོན་དམ་པར་ཡོད་པའི་དོན་ཡིན་པས་དེ་ལ་ཁྱད་གཞིར་བཟུང་བའི་ཆོས་ཅན་ཙམ་པོ་ག་ལ་སྲིད་སྙམ་དུ་དགོངས་ནས་ཁྱད་པར་དོར་བའི་སྤྱི་ཆོས་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་འགོག་གོ།[59]ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། རང་གི་ངོ་བོས་ཡོད་པ་དང་རང་གི་ངོ་བོས་མེད་པའི་ཁྱད་པར་དོར་བའི་ཆོས་ཅན་ཙམ་པོ་བ་ཞིག་དང་། སྔ་རྒོལ་ལ་སྣང་བའི་ཆོས་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ཕྱི་རྒོལ་ལ་སྣང་བའི་ཆོས་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཅན་སྤྱི་ཧྲེང་ངེ་བ་ཞིག་ཡོད་པར་འདོད་པ་ནི། དོན་དམ་དུ་ཡོད་པར་འཛིན་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་རྟགས་དང་། གསལ་བ། ཆོས་ཅན་བཅས་ལྡན་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་ཡིན་པས། དེས་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ཀྱི་དགག་བྱ་འགོག་མི་ནུས་སོ།།

    དེ་བས་ཐལ་འགྱུར་པའི་ལུགས་ལ་བདེན་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དོར་བའི་ཆོས་ཅན་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་མི་བཏུབ་པར་མ་ཟད། བདེན་གཉིས་སམ་སྣང་སྟོང་སྐྱ་སྒྲིལ་བའི་སྟེང་ནས་དབུ་མའི་ལྟ་བ་སྒྲུབ་དགོས་ཏེ།<<ལམ་གཙོ་རྣམ་གསུམ་>>ལས། “སྣང་བ་རྟེན་འབྲེལ་བསླུ་བ་མེད་པ་དང་།། སྟོང་པ་ཁས་ལེན་བྲལ་བའི་གོ་བ་གཉིས།། ཇི་སྲིད་སོ་སོར་སྣང་བ་དེ་སྲིད་དུ།། ད་དུང་ཐུབ་པའི་དགོངས་པ་རྟོགས་པ་མེད།། ནམ་ཞིག་རེས་འཇོག་མེད་པར་ཅིག་ཅར་དུ།། རྟེན་འབྲེལ་མི་བསླུར་མཐོང་བ་ཙམ་ཉིད་ནས།། ངེས་ཤེས་ཡུལ་གྱི་འཛིན་སྣང་སྟངས་ཀུན་འཇིག་ན།། དེ་ཚེ་ལྟ་བའི་དཔྱད་པ་རྫོགས་པ་ཡིན།།”[60]ཞེས་སྣང་སྟོང་ཡ་མ་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་དབུ་མའི་ལྟ་བ་ལ་འཇུག་དགོས་པར་གསུང 

   བོད་སྔ་རབས་ཀྱི་དབུ་མ་པ་སོགས་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་སྟོང་པ་འབྲེལ་འབྱུང་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་དམ་དང་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འགལ་མེད་དུ་འཇོག་མི་ཐུབ་པ་དང་། དབུ་མ་དང་གཏན་ཚིགས་རིག་པ་གཉིས་འབྲེལ་མེད་རྒྱབ་འགལ་ལྟ་བུར་གསུངས་ཡོད་ཀྱང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་ལུང་རིགས་བརྒྱ་ཕྲག་ལ་བརྟེན་ནས། རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་རྡུལ་ཙམ་ཡང་མེད་ནའང་ཐ་སྙད་དུ་བྱ་བྱེད་ཡང་དག་པར་འཇོག་ཐུབ་པའི“སྣང་སྟོང་འགལ་མེད་གྲོགས་སུ་འཆར་བ”འི་རྣམ་གཞག་དང་། གྲུབ་མཐའ་འོག་མས་འདོད་རྒྱུའི་རང་རྒྱུད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་མེད་ནའང་སྤྱིར་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པའི་རྗེས་དཔག་ནི་དབུ་མ་པའི་ལུགས་ལའང་ཡོད་པའི་ “དབུ་ཚད་སངྒེ་མཇིང་བསྣོལ” གྱི་རང་ལུགས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་བཞག་གསལ་བར་མཛད་ཡོད།

    དེར་བརྟེན། སྔར་མདོ་ཙམ་ཞིག་བཤད་ཟིན་ལྟར་འཕགས་བོད་ཀྱི་དབུ་མའི་ལྟ་བ་དང་།  ལྟ་བ་དེ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་འཕེལ་རིམ་སྤྱིའི་ངོས་ནས་བལྟས་ན། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་ལུགས་ཀྱི་དབུ་མའི་ལྟ་བ་ནི། དབུ་མའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་འཕེལ་ཁྲོད་ཀྱི་དཀྱོགས་མཚམས་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་མཚོན་བྱེད་དུ་གྱུར་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་སྔར་མེ་ཆུ་ལྟར་འཛིན་པའི་རིག་པའི་སྡེ་ཚན་དང་གཞིའི་འཇོག་ཚུལ་གྱི་ཟབ་གནད་མང་པོ་ཞིག་ལ་བར་འདུམ་དང་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལྟ་བ་གསར་པ་ཞིག་བཏོད་པའི་ངང་ཚུལ་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ་བོ།།

                            བོད་ཡིག་གི་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ།

སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ། (c. 563-483 B.C) <<འཕགས་པ་རྒྱ་ཆེར་རོལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ།>>བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ།མདོ་སྡེ།པོད་མ༽ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2005
—————  <<འདུལ་བ་གཞི>>པོད་༡༽བཀའ་འགྱུར།ཡེ་ཤེས་སྡེའི་ཆོས་པར་ཁང་།
———  —— <<འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ།>>བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ།མདོ་སྡེ།པོད་མ༽ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2005
མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ།c. 150-250) <<རྩ་བ་ཤེས་རབ།>>འཕྲུལ་དེབ།
སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན། (c.400-480) <<ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ>> (འཕྲུལ་དེབ) སེར་བྱེས་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་།
དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ།(c.600-650) <<དབུ་མ་རྩ་བའི་འགྲེལ་བ་ཚིག་གསལ།>>(ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་སློང་ཕུན་ཚོགས་དོན་འགྲུབ) ཝཱ་ཎ་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་དགེ་ལྡན་སྤྱི་ལས་ཁང་།༢༠༡༥
——–   —— <<དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ།>>(འཕྲུལ་དེབ) སེར་བྱེས་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་།༢༠༡༥
སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན།<<ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ>>(འཕྲུལ་དེབ)  སེར་བྱེས་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་།ཤོག་ངོས།༥༧
སློབ་དཔོན་ཡེ་ཤེས་སྙིང་པོ།<<བདེན་གཉིས་རང་འགྲེལ།>>འབྲི་གུང་ལྔ་རིག་རྩོམ་སྒྲིག་ལྷན་ཚོགས།༢༠༡༢
ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་ཛ་ཡ་ཨཱནནྡ། (11th c.) <<དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་འགྲེལ་བཤད།>>སེར་བྱེས་དཔེ་མཛོད་ཁང་།༢༠༡༨
ཞང་ཡེ་ཤེས་སྡེ། (8th c.) <<ལྟ་བའི་ཁྱད་པར>> (<<ཟབ་མོ་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར།>>) བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཅེས་བསྡུས་པོད་ཕྲེང་།༡༨བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་།༢༠༡༠
རོང་ཟོམ་པཎྜི་ཏ་ཆོས་ཀྱི་བཟང་པོ། (11th c.) <<ལྟ་བུའི་བརྗེད་བྱང་ཆེན་མོ།>>  (<<ཟབ་མོ་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར།>>)བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཅེས་བསྡུས་པོད་ཕྲེང་།༡༨བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་།༢༠༡༠
པ་ཚབ་ལོ་ཙཱ་པ་ཉི་མ་གྲགས། (༡༠༥༥-?) <<དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཊཱི་ཀ་སྒྲོལ་མ་གསལ་བྱེད་དང་ཚིག་གསལ་གྱི་དཀའ་གནད་དང་སྤྱི་སྡོམ>>བླ་རུང་སྔ་འགྱུར་དཔེ་ཚོགས།
རྨ་བྱ་བྱང་ཆུབ་བརྩོན་འགྲུས། (11th c.)<<དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་འགྲེལ་བ་འཐད་པའི་རྒྱན་>>འཕྲུལ་དེབ།
ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ། (3575-1634) <<དམ་པའི་ཆོས་རིན་པོ་ཆེ་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་ཇི་ལྟར་དར་བའི་ཚུལ་གསལ་བར་སྟོན་པ་དགོས་འདོད་ཀུན་འབྱུང་>>བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་དཔར་ཁང་།ཕྱི་ལོ༢༠༠༡
རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ། (1357-1419)  <<རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོའི་གནད་བསྡུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ།>>(Corporate Body of the Buddha EducationFoundation,2000
————      ———   <<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།༢༠༡༢
————      ———   <<རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོའི་གནད་བསྡུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་བྱང་ཆུབ་ལམ་གྱི་རིམ་པ།>>  (<<ལམ་རིམ་འབྲིང་།>>) (འཕྲུལ་དེབ) སེར་བྱེས་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་།༢༠༡༥
————-      ——— <<དྲང་བ་དང་ངེས་པའི་དོན་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>>(ཞུ་སྒྲིག་པ་པ་དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས)  ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།ཕྱི་ལོ༢༠༡༢
————-      ———   <<དབུ་མ་རྩ་བའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བའི་རྣམ་བཤད་རིགས་པའི་རྒྱ་མཚོ།>> (སྟོད་སྨད་གཉིས)(ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་སློང་ཕུན་ཚོགས་དོན་གྲུབ) ཝཱཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་དགེ་ལྡན་སྤྱི་ལས་ཁང་།༢༠༡༧
————-      ——— <<དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་དགོངས་པ་རབ་ཏུ་གསལ་བ།>>བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཅེས་བསྡུས་པོད་ཕྲེང་།༡༩བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་།༢༠༡༠
རྒྱལ་ཚབ་དར་མ་རིན་ཆེན། (1364-1432) <<རིགས་པ་དྲུག་བཅུ་པའི་ཟིན་བྲིས།>>རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་མཛད་པའི་ལྟ་བའི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྡུས། Sera Mey Library 2008
མཁས་གྲུབ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་། (1385-1348) <<རྒྱུད་སྡེ་སྤྱིའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་རྒྱས་པར་བཤད་པ།>>(རྒྱུད་སྡེ་སྤྱི་རྣམ) (འཕྲུལ་དེབ) སེར་བྱེས་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་།༢༠༡༥
—————        —— <<ཟབ་མོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་སྐལ་བཟང་མིག་འབྱེད>>(སྟོང་ཐུན་སྐལ་བཟང་མིག་འབྱེད)(འཕྲུལ་དེབ) སེར་བྱེས་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་།༢༠༡༥
ཤཱཀྱ་མཆོག་ལྡན།(1428-1509) <<དབུ་མའི་བྱུང་ཚུལ་རྣམ་པར་བཤད་པའི་གཏམ་ཡིད་བཞིན་ལྷུན་པོ།>>བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཅེས་བསྡུས་པོད་ཕྲེང་།༡༨བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་།༢༠༡༠
སྟག་ཚང་ལོ་ཙཱ་པ་ཤེས་རབ་རིན་ཆེན། (1405-?) <<གྲུབ་མཐའ་ཀུན་ཤེས་ནས་མཐའ་བྲལ་སྒྲུབ་པ།>>ཝཱཎ་མཐོ་སློབ་དཔལ་ས་སྐྱའི་སློབ་གཉེར་ལྷན་ཚོགས།༢༠༡༤
གོ་རམས་བསོད་ནམས་སེང་གེ (1429-1489) <<ལྟ་བའི་ཤན་འབྱེད་ཐེག་མཆོག་གནད་ཀྱི་ཟླ་འོད།>> བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཅེས་བསྡུས་པོད་ཕྲེང་།༡༩བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་།༢༠༡༠
རྗེ་བཙུན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན། (1469-1544)  <<དབུ་མའི་སྤྱི་དོན་སྐལ་བཟང་མགུལ་རྒྱན།>>སེར་བྱས་མཁས་སྙན་གྲྭ་ཚང་གིས་བསྒྲིགས།༢༠༡༥
————-  ———– <<དྲང་ངེས་རྒོལ་ངན་ཚར་གཅོད།>>སེར་བྱས་མཁས་སྙན་གྲྭ་ཚང་གིས་བསྒྲིགས།༢༠༡༥
————-  ———– <<གོ་ལན་ལྟ་ངན་མུན་སེལ།>>སེར་བྱས་མཁས་སྙན་གྲྭ་ཚང་གིས་བསྒྲིགས།༢༠༡༥
ཕུར་ལྕོག་ངག་དབང་བྱམས་པ། (1682-1762) <<རྟོགས་བརྗོད་རིན་པོ་ཆེ་འདུན་ལེགས་མའི་འགྲེལ་བ་མཁས་པའི་བཞུད་ལམ།>>(གསུང་འབུམ་པོད་དང་པོ༽སེར་བྱེས་ལྷོ་པ་ཁང་ཚན།༢༠༡༦
———–   ———– <<སྟག་ཚང་ལོ་ཙྪ་པའི་བརྒལ་ལན་རྡོ་རྗེ་གཟེགས་མ།>>  (གསུང་འབུམ་པོད་དང་པོ༽སེར་བྱེས་ལྷོ་པ་ཁང་ཚན།༢༠༡༦
ཀློང་རྡོལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་། (1719-1795) <<ཐེག་ཆེན་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་ལས་བྱུང་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས།>>སེར་བྱེས་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ཆེན་མོ།༢༠༠༢
ལྕང་སྐྱ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེ།(1717-1786)<<གྲུབ་པའི་མཐའ་རྣམ་པར་བཞག་པ་ཐུབ་བསྟན་ལྷུན་པོའི་མཛེས་རྒྱན།>>(འཕྲུལ་དེབ།)
ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་ངག་དབང་བརྩོན་འགྲུས།  (1678-1721) <<གྲུབ་མཐའི་རྣམ་བཤད་རང་གཞན་གྲུབ་མཐའ་ཀུན་དང་ཟབ་དོན་མཆོག་ཏུ་གསལ་བ་ཀུན་བཟང་ཞིང་གི་ཉི་མ་ལུང་རིགས་རྒྱ་མཚོ་སྐྱེ་དགུའི་རེ་སྐོང་།>>འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་དཔེ་མཛོད། 1999
དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ། (1903-1951) <<རྒྱལ་ཁམས་རིག་པའི་སྐོར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ།>>བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1990
ཐུབ་བསྟན་མཆོག་སྒྲུབ།<<འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་ལེགས་བཤད་ཟླ་འོག་གསར་པ>>(<<རྒྱ་གར་རྒྱལ་རབས>>)(སྟོད་སྨད་གཉིས) ལྡི་ལི་བོད་ཀྱི་ཁང་པ། 2002
སློབ་དཔོན་སེམས་དཔའ་རྡོ་རྗེ། (འཚོ་བཞུགས) <<གྲུབ་མཐའ་སྙིང་པོ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལུང་རིགས་སྙེ་མ>>(སྟོད་སྨད་གཉིས) ཀ་སྦུག་ཤྲཱིདིཝཱཀར་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།༢༠༡༠
ཁང་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་།(འཚོ་བཞུགས) <<ཚུར་མཐོང་སྐྱེ་བོར་སྣང་ཚུལ་མ་བཅོས་ལྷུག་པོར་བཀོད་པའི་རྒྱ་གར་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཆོས་འབྱུང་ལེགས་བཤད་དཀའ་གནད་མདུད་གྲོལ།>>(དེབ་སྔོན་གསར་མ) གངས་ལྗོངས་ནང་རིག་མཐུན་ཚོགས།༢༠༠༧
གླང་རི་བ་དགེ་བཤེེས་ཐུབ་བསྟན་སྦྱིན་པ། (འཚོ་བཞུགས) ཟབ་མོ་དབུ་མའི་ལྟ་བའི་འཕེལ་རིམ་ལས་བརྩམས་པའི་འབེལ་གཏམ།(སྔོན་གླེང་ངོ་སྤྲོད།<<ཟབ་མོ་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར>> ) བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཅེས་བསྡུས་པོད་ཕྲེང་།༡༨བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་།༢༠༡༠

                             དབྱིན་ཡིག་གི་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ།

George B. JDreyfus and Sara L. McClintock. An Unusual Doxographical Distinction: The Svatantrika-Prasangika Distinction- What difference does a Difference Make? Boston: WisdomPublication, USA, 2003.
William L. Ames. Bhavaviveka’s OwnView of His Differences with Buddhapalita. (The Svatantrika-Prasangika Distinction) Boston: Wisdom Publication, USA, 2003.
C. W. Huntington, Jr. Was Candrakirti a Prasangika? (The Svatantrika-PrasangikaDistinction) Boston: Wisdom Publication, USA,2003.
Sara L. McClintock. The Role of the“Given” in the Classification of Santaraksita and Kamalasila as Svatantrika-Madhyamikas. (The Svatantrika-PrasangikaDistinction) Boston: Wisdom Publication, USA,2003.
Malcolm David Eckel. TheSatisfaction of No Analysis: On TsongKha Pa’s Approach to Svatantrika-Madhyamika. (TheSvatantrika-Prasangika Distinction) Boston:Wisdom Publication, USA, 2003.
ChizukoYoshimizu. TsongKha pap’sReevaluation of Candrakirti’s Criticism of Autonomous Inference. (The Svatantrika-Prasangika Distinction) Boston:Wisdom Publication, USA, 2003.
S. Radhkrishnan. (1888-1975) Indian philosophy  (two volumes). OXFORD University press, 2008
SatischandraChaterjee&DharendramohamDatta.An Introduction to IndianPhilosophy.Rupa Publication India Pvt. Ltd 2007
V.D. Mahajan: Ancient India. (Thoroughly Revised and Enlarged) ,S.CHAND & COMPANY PVT.LTD, 1990
P.T Raju.The Principle of Four-Cornered Negation, inReview  of Metaphysics, 1955
DaviadSeyfortRuegg. The BuddhistPhilosophy of the Middle.  WisdomPublication 2010

[1]དཔྱད་རྩོམ་འདི་ནི་ཟླ་འགའི་སྔོན་ལ་བཞུགས་སྒར་ཀིརྟི་གྲྭ་ཚང་གིས་གོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ>>དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་རྩོམ་འགྲན་བསྡུར་ཞིག་ཏུ་བྲིས་པའི་ཁུལ་ཡིན་ཡང་།ཤོག་གྲངས་ཀྱི་ཚད་བཀག་ཡོད་སྟབས།མང་པོ་ཞིག་ཞིབ་མོར་འབྲི་མ་ཐུབ།ད་ལྟ་དག་བཅོས་དང་།བཅོས་སྒྲིག་ཅུང་ཟད་བྱས་ནས།ཀློག་པ་པོའི་སྤྱན་སྔར་ཕུལ་ཡོད་ལ།གཞུག་ཕྱོགས་བརྗོད་གཞི་འདིའི་སྒང་ལ་ཞིབ་མོའི་ལུགས་ཀྱིས་དཔྱོད་རྩོམ་ཞིག་འབྲི་འཆར་ལགས་ན།མཁྱེན་ཡངས་རྣམ་པས་དགོངས་འཆར་ལྷུག་སྩོལ་གྱི་རེ་བ་ཆེ།

[2]ར་སྒྲ་ཀི་རེ་ཞི་ནན་གྱིས་བརྩམས་པའི་<<རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ>>(སྟོད་སྨད་གཉིས) (Indian philosophy by S. Radhakrishnan(1888-1975) Tow Volumes) དང་།ཆ་ཁྲེར་རྗེ་དང་སྒྲེ་རེན་སྒྲི་ར་མོ་ཧན་གཉིས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་<<རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྤྱི་བཤད>> (An Introduction To Indian Philosophy by SatischandraChaterjee and DharendramohamDatta)  མ་ཧ་ལྗེན་གྱིས་བརྩམས་པའི་<<གནའ་བོའི་རྒྱ་གར>>(Ancient India by V.D. Mahajan) ཐུབ་བསྟན་མཆོག་སྒྲུབ་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་<<རྒྱ་གར་རྒྱལ་རབས>>(སྟོད་སྨད་གཉིས)སློབ་དཔོན་སེམས་དཔའ་རྡོ་རྗེས་མཛད་པའི་<<གྲུབ་མཐའ་སྙིང་པོ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལུང་རིགས་སྙེ་མ>>(སྟོད་སྨད་གཉིས) བཅས་སོ།

[3])V.D. Mahajan: Ancient India (Thoroughly Revised and Enlarged) , S.CHAND & COMPANY PVT.LTD, 1990 P. 54-94  ༢)ཐུབ་བསྟན་མཆོག་སྒྲུབ།རྒྱ་གར་རྒྱལ་རབས།ལྡི་ལི་བོད་ཀྱི་ཁང་པ། 2002  ཤོག་གྲངས 52-82

[4]<<རྒྱལ་ཁམས་རིག་པའི་སྐོར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ།>>བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1990  ཤོག་ངོས། 174

[5]<<རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ>>(Indian philosophy two volumes), OXFORD University press, 2008, ཤོག་ངོས།༥༥༤

[6]P.T Raju. The Principle of Four-Cornered Negation, in Review  of Metaphysics, 1 955,  P. 701

[7]སྤྱིར་རང་རེའི་གཞུང་འགར་ “རྟོག་གེ་སྡེ་ལྔ” ཞེས་གསལ་ཡང་། “རྟོག་གེ་སྡེ་དྲུག” གི་བཤད་སྟངས་འདི་ནི་རྒྱ་གར་རང་གི་མཁས་པའི་གསུང་དུ་གྲགས་ཤིང་། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས་ཀྱང་“དརྴཎ་འམ་ལྟ་བ་བྱ་བའི་སྡེ་ཚན་དྲུགདང་། “རྟོག་གེ་སྡེ་དྲུག”ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་བཀོལ་འདུག(<<གཏམ་རྒྱུད་གསེར་ཐང་་>> P.182  བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།)  དེ་ཡང་རྟོག་གེ་སྡེ་དྲུག་ནི།) གྲངས་ཅན་(Samkya/Count) དང་།)དཔྱོད་པ་བ(Mimamsa/Art of reasoning and interpretation) དང་།)ཡོ་གའམ་རྣལ་འབྱོར་ཆུང་ལྷུང་གི་རིགས་པ་(Yoga/Concentration) དང་།)བྱེ་བྲག་པ(Vaishesika/The atomist school) དང་།)རིགས་པ་ཅན་པ(Nyaya/The school of analysis)དང་།)རིག་བྱེད་མཐའ་པ་(Vedanta/The end of the Veda) བཅས་རེད་ལ།དེ་དག་གི་རྩ་བའི་མདོ་རྣམས་ནི)<<གྲངས་ཅན་གྱི་མདོ>>(Samkhya Sutra) དང་།)<<དཔྱོད་པ་བའི་མདོ་>>(Mimamsa Sutra)དང་།)<<རྣལ་འབྱོར་གྱི་མདོ>>(Yoga Sutra)དང་།) <<བྱེ་བྲག་པའི་མདོ་>>(Vaisesheka Sutra) དང་།)<<རིགས་པའི་མདོ་>>(Nyaya Sutra)དང་། )<<རིག་བྱེད་མཐའི་མདོ་>>(Vedanta Sutra)བཅས་སོ།

[8]SatischandraChaterjee&DharendramohamDattas, An Introduction to Indian Philosophy,Rupa Publication India Pvt. Ltd 2007 P. 7

[9]སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ།<<འདུལ་བ་གཞི།>>པོད་༡༽ བཀའ་འགྱུར།ཡེ་ཤེས་སྡེའི་ཆོས་པར་ཁང་། ཤོག་ངོས། ༦༡-༧༥

[10]པཎ་ཆེན་ཤཱཀྱ་མཆོག་ལྡན།<<དབུ་མའི་བྱུང་ཚུལ་རྣམ་པར་བཤད་པའི་གཏམ་ཡིད་བཞིན་ལྷུན་པོ།>>བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཅེས་བསྡུས་པོད་ཕྲེང་།༡༨བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་།༢༠༡༠ཤོག་ངོས།༢༦༣

[11]སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན།<<ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ>> (འཕྲུལ་དེབ)  སེར་བྱེས་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་།ཤོག་ངོས།༥༧

[12]སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པ།<<དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ།>>(འཕྲུལ་དེབ) སེར་བྱེས་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་།༢༠༡༥ཤོག་ངོས།༣༢

[13]S.Radhakrishnan (1888-1975), Indian philosophy (two volumes), OXFORD University press, 2008 P. 17

[14]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།ཕྱི་ལོ༢༠༡༢ཤོག་གྲངས།༡༣༨

[15]<<འཕགས་པ་རྒྱ་ཆེར་རོལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ།>>བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ།མདོ་སྡེ།པོད་ཁ༽ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2005

[16]དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ།<<དབུ་མ་ཟླ་བའི་འགྲེལ་བ་ཚིག་གསལ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་སློང་ཕུན་ཚོགས་དོན་འགྲུབ) ཝཱ་ཎ་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་དགེ་ལྡན་སྤྱི་ལས་ཁང་།ཕྱི་ལོ།༢༠༡༥ཤོག་ངོས།༣༡༣

[17]<<འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ།>> བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ།མདོ་སྡེ།པོད་མ༽ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2005 ཤོག་ངོས།༤༥༨

[18]སློབ་དཔོན་ཡེ་ཤེས་སྙིང་པོ།<<བདེན་གཉིས་རང་འགྲེལ།>>འབྲི་གུང་ལྔ་རིག་རྩོམ་སྒྲིག་ལྷན་ཚོགས།༢༠༡༢ཤོག་ངོས།༢༠

[19]<<དབུ་མ་རྩ་བའི་འགྲེལ་བ་ཚིག་གསལ།>>(ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་སློང་ཕུན་ཚོགས་དོན་འགྲུབ) ཝཱ་ཎ་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་དགེ་ལྡན་སྤྱི་ལས་ཁང་།ཕྱི་ལོ།༢༠༡༥ཤོག་ངོས།༡༥

[20]<<དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་དགོངས་པ་རབ་ཏུ་གསལ་བ།>>བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཅེས་བསྡུས་པོད་ཕྲེང་།༡༩བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་།༢༠༡༠ཤོག་ངོས།༥

[21]མཁས་གྲུབ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་།<<རྒྱུད་སྡེ་སྤྱིའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་རྒྱས་པར་བཤད་པ།>>  (འཕྲུལ་དེབ) སེར་བྱེས་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་།ཤོག་ངོས།༤༤

[22]རྒྱལ་ཚབ་དར་མ་རིན་ཆེན།<<རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་མཛད་པའི་ལྟ་བའི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྡུས།>> Sera Mey Library 2008 ཤོག་ངོས།༣

[23]ཞང་ཡེ་ཤེས་སྡེའི་<<ལྟ་བའི་ཁྱད་པར>>ལས“དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་ལུགས་ཅུང་ཟད་མི་མཐུན་པ་གཉིས་བྱུང་བས།ཨཱཙཱརྱ་བྷ་བྱས་མཛད་པ་མདོ་སྡེ་བའི་དབུ་མ་ཞེས་བཏགས།ཨཱཙཱརྱ་ཤཱནྡ་རཀྵི་ཏས་མཛད་པ་ལ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དབུ་མ་ཞེས་བཏགས།” ཞེས་སོགས་ཀྱིས་དབུ་མ་པ་ལ་མདོ་སྡེ་སྤྱོད་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དབུ་མ་པ་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེས།(<<ཟབ་མོ་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར།>>བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཅེས་བསྡུས་པོད་ཕྲེང་།༡༨བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་།༢༠༡༠ཤོག་ངོས།འདི་ལ་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་ལགས་ཀྱི་<<དེབ་སྔོན་གསར་མ>>ལས།འདི་ནི “མདོ་སྡེ་སྤྱོད་པའི་དབུ་མ་པ་དང་།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དབུ་མ་པ་ཞེས་པ་ཐོག་མར་གསལ་ས” དེ་ཡིན་པར་གསུངས།(གངས་ལྗོངས་ནང་རིག་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་པར་བསྐྲུན་བྱས།༢༠༠༧ཤོག་ངོས།༣༨༦) 

[24]རོང་ཟོམ་པཎྜི་ཏ་ཆོས་ཀྱི་བཟང་པོའི་<<ལྟ་བུའི་བརྗེད་བྱང་ཆེན་མོ>>ར “དབུ་མའི་ལྟ་བ་མདོར་བསྡུས་ན།མ་ཡ་སྟེ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་འདོད་པ་དང་།ཨ་བྲ་ཏི་སྟི་ཏེ་རབ་ཏུ་མི་གནས་པར་འདོད་པའོ།།ཞེས་གསུངས།(<<ཟབ་མོ་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར།>>བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཅེས་བསྡུས་པོད་ཕྲེང་།༡༨བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་།༢༠༡༠ཤོག་ངོས།༥༠)  འདིའི་སྐོར་ལ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི<<ལྷག་མཐོང་ཆེན་མོ>>ར་ “སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་དང་རབ་ཏུ་མི་གནས་པའི་ཐ་སྙད་ནི་རྒྱ་གར་བའི་སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་ཀྱང་བཞེད་དོ།།” ཞེས་དང་། “དོན་དམ་འདོད་ཚུལ་གྱི་སྒོ་ནས་གཉིས་སུ་བཞག་པ་ནི་རྨོངས་པ་ངོ་མཚར་སྐྱེད་པའི་རྣམ་གཞག་གོ་ཞེས་ལོ་ཙྪ་བ་ཆེན་པོ་བློ་ལྡན་ཤེས་རབ་གསུང་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ལེགས་ཏེ།།” ཞེས་སོགས་ཀྱིས་དབུ་མ་པའི་དབྱེ་བ་འདི་ལ་དགག་པ་མཛད།(Corporate Body of the Buddha Education Foundation, 2000  ཤོག་ངོས།༥༧༢)(<<སྟོང་ཐུན་>>དུ་“བོད་ཀྱི་བླ་མ་སྔ་མ་ཁ་ཅིག་ན་རེ།”ཞེས་གསུངས་པས་ལམ་རིམ་ཆེན་མོར་གསལ་བའི་ཕྱོགས་སྔ་དང་མི་འདྲ)  འདི་དག་གི་སྐོར་ལ་ལྕང་སྐྱ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེའི་<<གྲུབ་མཐའ་བསྟན་ལྷུན་པོའི་མཛེས་རྒྱན>>དུ་དབུ་མ་པ་ལ་དོན་དམ་འདོད་ཚུལ་གྱི་སྒོ་ནས་སྒྱུ་མ་རིགས་གྲུབ་པ་དང་རབ་ཏུ་མི་གནས་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་དེ།སློབ་དཔོན་དཔའ་བོས་མཛད་པའི་<<དོན་དམ་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྒོམ་པའི་ཡི་གེ་རིན་པོ་ཆེའི་སྒྲོན་མ>>ར་གསལ་བར་མཁས་གྲུབ་ནོར་བཟང་རྒྱ་མཚོས་གསུངས་ཞེས་བཀོད།(དབུ་མ་པའི་སྐབས།འཕྲུལ་དེབ།ཤོག་ངོས།༣༤༦)འོན་ཀྱང་།བསྟན་འགྱུར་གྱི་དབུ་མའི་སྡེ་ཚན།པོད་ཀི༽པར་བཞུགས་པའི་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོའི་གསུང་རྩོམ་དེར་དབུ་མ་པའི་དབྱེ་བ་དེ་འདྲ་ཞིག་གཏན་ནས་མི་གསལ་བས་དཔྱད་དགོས་པར་སྙམ།

[25]དབུ་མ་པ་ལ་གཞུང་ཕྱི་མོའི་དབུ་མ་པ་དང་ཕྱོགས་འཛིན་པའི་དབུ་མ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བའང་ཡོད་དེ།རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པའི་<<བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་>>ལས། “ཡབ་སྲས་དེ་གཉིས་ཀ་དབུ་མ་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཁུངས་ཡིན་པས།སྔ་རབས་པ་རྣམས་དེ་གཉིས་ལ་གཞུང་ཕྱི་མོའི་དབུ་མ་པ་ཞེས་དང་།གཞན་རྣམས་ལ་ཕྱོགས་འཛིན་པའི་དབུ་མ་པ་ཞེས་ཐ་སྙད་བྱེད་དོ།།ཞེས་གསུངས།(Corporate Body of the Buddha Education Foundation, 2000  ཤོག་ངོས།༥༧༡)

[26]སྟག་ཚང་ལོ་ཙཱ་པ་ཤེས་རབ་རིན་ཆེན་གྱི<<གྲུབ་མཐའ་ཀུན་ཤེས་ནས་མཐའ་བྲལ་སྒྲུབ་པ་>>ལས། “དབུ་མ་པ་ཡི་སྒྲའི་བརྗོད་དབྱེ་བ་ནི།།གཉིས་སྟོང་བདེན་སྨྲ་རྣམ་བདེན་དབུ་མ་པ།།སྣང་ལ་སྐུར་འདེབས་སྣང་སེལ་དབུ་མ་པ།།ཐ་སྙད་ཚད་འཇལ་རིགས་སྒྲུབ་དབུ་མ་པ།།སྟོང་ཉིད་བདེན་གྲུབ་གཞན་སྟོང་དབུ་མ་པའོ།།”(ཝཱཎ་མཐོ་སློབ་དཔལ་ས་སྐྱའི་སློབ་གཉེར་ལྷན་ཚོགས།༢༠༡༤ཤོག་ངོས།༡༠༡)

[27]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ།>>Corporate Body of the Buddha Education Foundation, 2000  ཤོག་ངོས།༥༧༣

[28]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།ཕྱི་ལོ༢༠༡༢ཤོག་གྲངས།༢༡༢དང་༢༢༧-༨

[29]རྒྱལ་ཚབ་དར་མ་རིན་ཆེན།<<རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་མཛད་པའི་ལྟ་བའི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྡུས།>> Sera Mey Library ཤོག་ངོས།༢༥༣

[30]ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ།<<དམ་པའི་ཆོས་རིན་པོ་ཆེ་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་ཇི་ལྟར་དར་བའི་ཚུལ་གསལ་བར་སྟོན་པ་དགོས་འདོད་ཀུན་འབྱུང་>>བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་དཔར་ཁང་།༢༠༠༡ཤོག་ངོས།༡༤༤

[31]ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ།<<གྲུབ་མཐའི་རྣམ་བཤད་རང་གཞན་གྲུབ་མཐའ་ཀུན་དང་ཟབ་དོན་མཆོག་ཏུ་གསལ་བ་ཀུན་བཟང་ཞིང་གི་ཉི་མ་ལུང་རིགས་རྒྱ་མཚོ་སྐྱེ་དགུའི་རེ་སྐོང་>>འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་དཔེ་མཛོད། 1999 ཤོག་ངོས།༣༧༢

[32]George B. J Dreyfus and Sara L. McClintock: An Unusual Doxographical Distinction, The Svatantrika-Prasangika Distinction- What difference Does a Difference Make?), Wisdom Publication, Boston, USA, 2003, P. 3

[33]George B. J Dreyfus and Sara L. McClintock: An Unusual DoxographicalDistinction,TheSvatantrika-Prasangika Distinction- What difference Does a Difference Make?), Wisdom Publication, Boston, USA, 2003, P. 1

[34]George B. J Dreyfus and Sara L. McClintock: An Unusual Doxographical Distinction, The Svatantrika-Prasangika Distinction- What difference Does a Difference Make?), Wisdom Publication, Boston, USA, 2003, P. 3, 34

[35]ནང་བསྟན་ཞིབ་འཇུག་པ་DaviadSeyfortRueggཡི་བརྩམས་ཆོས་The Buddhist Philosophy of the Middleཞེས་པར་ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་ཛ་ཡ་ཨཱ་ནན་དས་མཛད་པའི་<<དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་འགྲེལ་བཤད་>>དུ “རང་རྒྱུད་པ” ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་བྱུང་ཡང་། “ཐལ་འགྱུར་པ” ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་མི་གསལ་བ་དང་།གཞུང་འདིའི་ལེགས་སྦྱར་མ་དཔེ་བོར་བརླག་ཕྱིན་ཟིན་པས།བོད་དཔེ་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་བཞུགས་མེད་པར་གསུངས།

[36]གླང་རི་བ་དགེ་བཤེེས་ཐུབ་བསྟན་སྦྱིན་པ།<<ཟབ་མོ་དབུ་མའི་ལྟ་བའི་འཕེལ་རིམ་ལས་བརྩམས་པའི་འབེལ་གཏམ>> (སྔོན་གླེང་ངོ་སྤྲོད།<<ཟབ་མོ་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར>> )བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཅེས་བསྡུས་པོད་ཕྲེང་།༡༨བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་།༢༠༡༠ཤོག་ངོས། xxi

[37]པ་ཚབ་ལོ་ཙཱ་པ་ཉི་མ་གྲགས།<<དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཊཱི་ཀ་སྒྲོལ་མ་གསལ་བྱེད་>>བླ་རུང་སྔ་འགྱུར་དཔེ་ཚོགས།ཤོག་ངོས།༥༩

[38]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ།>> Corporate Body of the Buddha Education Foundation ཤོག་ངོས།༥༧༣

[39]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།ཕྱི་ལོ༢༠༡༢ཤོག་ངོས།༢༣༦

[40]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།ཕྱི་ལོ༢༠༡༢ཤོག་ངོས།༢༣༣

[41]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།ཕྱི་ལོ༢༠༡༢ཤོག་ངོས།༡༨༣

[42]ནུབ་ཕྱོགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་གྲུབ་ལ་རྩ་བའི་གྲུབ་ཆ་ཆེན་པོ་གསུམ་ཡོད།དང་པོ་ཡུལ་གྱི་རང་བཞིན་ནམ་དེ་ཉིད(Ontology) ཀྱི་སྐོར་དང་།གཉིས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་རང་བཞིན་དེ་ལ་འཇུག་པའི་དཔྱད་ཐབས་སམ་ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་(Epistemology) དང་།གསུམ་པ་ནི་དེ་གཉིས་ལ་བརྟེན་པའི་རིན་ཐང་གི་རྣམ་གཞག(Axiology) བཅས་ཡིན་པས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྲོད་དུ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་ཚུལ་གལ་ཆེ་ལ།ནུབ་ཕྱོགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་གཙོ་བོ་གཉིས་ཏེ།རྗེས་དཔག་རིང་ལུགས(Rationalism) དང་མྱོང་རྟོགས་རིང་ལུགས(Empiricism) གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡང་དཔྱད་ཐབས་སམ་ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གི་སྟེང་ནས་བཞག་ཡོད།རྗེས་དཔག་རིང་ལུགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་དུ་གཏན་ཚིགས་སམ་རྗེས་དཔག་གི་སྟེང་ནས་ཤེས་རྟོགས་འབྱུང་དགོས་ཚུལ་གྱི་རྣམ་གཞག་མཛད་ཅིང་།མྱོང་རྟོགས་རིང་ལུགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་རྟོགས་ནིམཐའ་གཅིག་ཏུ་མྱོང་བ (མངོན་སུམ) འི་ཁྲོད་ནས་ཡོང་བ་མ་གཏོགས་གཏན་ཚིགས་ལ་བརྟེན་ནས་མི་ཡོང་བའི་རྣམ་གཞག་མཛད་ཡོད།འོན་ཀྱང་།ལྟ་བ་འདི་གཉིས་ཀྱི་ལྡོག་ཕྱོགས་སུ་ཐེ་ཚོམ་རིང་ལུགས་(Skepticism) ཞེས་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཞན་ཞིག་ཡོད་ལ་།འདི་ཡིས་མཐར་གཏུགས་ན་ངེས་ཤེས་ཟེར་བ་ཞིག་ཁས་མི་ལེན་པར།ཡོད་ཚད་ལ་དོགས་སློང་ཁོ་ནས་འཇུག་དགོས་པར་འདོད། (བོད་ཀྱི་དབུ་མ་པ་ཁག་ཅིག་གི་ལྟ་བ་ནི་ཕྱི་མ་འདི་དང་ཅུང་འདྲ)

[43]ཤིང་རྟ་དཔེར་བཞག་ནས་དེ་ཉིད་རང་གི་ཡན་ལག་གཅིག་དང་།ཐ་དད།རྟེན།བརྟེན་པ།ལྡན་པ།ཚོགས་པ།དབྱིབས་བཅས་བརྟག་པ་བདུན་གྱི་སྟེང་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་མ་གྲུབ་པར་བསྒྲུབས་པའོ།།རིགས་པ་དང་པོ་བཞི་ནི་མདོ་ལས་མུ་སྟེགས་པ་འགོག་བྱེད་དུ་གསུངས་པ་དང་།རིགས་པ་བཞི་པ་ནི་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་བྱེ་མདོ་འགོག་བྱེད་དུ་གསུངས་ཤིང་།རིགས་པ་མཐའ་མ་གཉིས་དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པས་སེམས་ཙམ་དང་རང་རྒྱུད་པ་འགོག་བྱེད་དུ་གསུངས་ཞེས་ཀློང་རྡོ་བླ་མ་ངག་དབང་བློ་བཟང་གི་གསུང་དུ་གསལ།(<<ཐེག་ཆེན་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་ལས་བྱུང་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས།>>སེར་བྱེས་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ཆེན་མོ།༢༠༠༢ཤོག་ངོས།༢༢༩)

[44]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།ཕྱི་ལོ༢༠༡༢ཤོག་གྲངས།༡༥༢/ ༡༧༨/ ༢༩༢

[45]རྨ་བྱ་བྱང་ཆུབ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ཐལ་འགྱུར་གྱི་རྟགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ནི་ཕྱོགས་ཆོས་ཁྱབ་པ་ཕ་རོལ་ལ་གྲུབ་པའི་རྟགས་ཀྱིས་ཕ་རོལ་གྱི་ངོར་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པའི་དམ་བཅའ་བསྒྲུབ་ནས་གཞན་ཕྱོགས་སེལ་བ་གཞན་ལ་གྲགས་པའི་རྗེས་དཔག་དང་།ཕྱོགས་ཆོས་ཁྱབ་པ་བསལ་བ་གསུམ་ཕ་རོལ་ལ་གྲུབ་པས་ཕ་རོལ་གྱི་ངོར་བཟློག་པ་འཕངས་པའི་སྒོ་ནས་གཞན་ཕྱོགས་སེལ་བ་འགལ་བ་བརྗོད་པའི་ཐལ་འགྱུར་དང་།རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་ཀྱང་རྒྱུ་མཚན་ཅན་མི་མཚུངས་བར་འདོད་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱུ་མཚན་ཅན་ཡང་མཚུངས་པར་བསྒྲེ་བ་རྒྱུ་མཚན་པའི་འགོ་སྙོམས་དང་།དངོས་པར་སྨྲ་བས་སྒྲུབ་བྱེད་བསྒྲུབ་བྱ་དང་མཚུངས་པར་མ་གྲུབ་པ་དང་།དབུ་མ་པའི་ཕྱོགས་ལ་སྐྱོན་ཐམས་ཅད་བསྒྲུབ་བྱ་དང་མཚུངས་པར་མ་གྲུབ་པས་རྩོད་པའི་ཡན་ལག་གང་ལ་བརྩད་པའི་ཡུལ་དེ་ལ་མ་གྲུབ་པ་བསྒྲུབ་བྱ་དང་མཚུངས་པའི་མ་གྲུབ་པ་དང་བཞི་ཡིན་ལ།ཞེས་གསུངས།( <<དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་འགྲེལ་བ་འཐད་པའི་རྒྱན་>>འཕྲུལ་དེབ།ཤོག་ངོས།༧༨)

[46]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།ཕྱི་ལོ༢༠༡༢ཤོག་གྲངས།༢༩༤

[47]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།ཕྱི་ལོ༢༠༡༢ཤོག་གྲངས།༢༩༥-6

[48]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ།Corporate Body of the Buddha Education Foundation ཤོག་ངོས།༥༨༣

[49]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།ཕྱི་ལོ༢༠༡༢ཤོག་གྲངས།༢༡༢

[50]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ།Corporate Body of the Buddha Education Foundation, 2000ཤོག་ངོས།༥༨

[51]གླང་རི་བ་དགེ་བཤེེས་ཐུབ་བསྟན་སྦྱིན་པ།<<རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་དབུ་མའི་ལྟ་བའི་སྐོར་གྱི་འབེལ་གཏམ>> (སྔོན་གླེང་ངོ་སྤྲོད།དབུ་མ་དགོངས་པ་རབ་གསལ)བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཅེས་བསྡུས་པོད་ཕྲེང་།༡༩བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་།༢༠༡༠ཤོག་ངོས།XXV

[52]རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་<<རྟོགས་བརྗོད་འདུན་ལེགས་མ>>ར་“བྱང་ཕྱོགས་འདི་ན་ཚད་མའི་གཞུང་ལུགས་ལ།།སྦྱངས་དང་མ་སྦྱངས་དུ་མ་མགྲིན་གཅིག་ཏུ།།མདོ་དང་སྡེ་བདུན་ཀུན་ལ་བྱང་ཆུབ་ཏུ།།བགྲོད་པའི་ཉམས་ལེན་རིམ་པ་ཡོད་མིན་ཟེར།།” ཞེས་དང་།དེའི་ཐད་ལ་ཕུར་ལྕོགས་ངག་དབང་བྱམས་པས་མཛད་པའི<<རྟོགས་བརྗོད་རིན་པོ་ཆེ་འདུན་ལེགས་མའི་འགྲེལ་བ་མཁས་པའི་བཞུད་ལམ།>>ལས། “དོན་ནི།མ་ག་དྷ་རྡོ་རྗེ་གནད་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་ཁ་བ་ཅན་འདི་ན་སྔོན་བྱོན་པའི་རིག་པའི་གནས་ལྔ་ལ་མཁས་ཤིང་།ཁྱད་པར་ཚད་མ་སྡེ་བདུན་གྱི་གཞུང་དང་།དེའི་ལུགས་ཀྱི་རིགས་ལམ་ཡུན་རིང་དུ་སྦྱངས་པ།རྗེ་ས་པཎ་སོགས་དང་།ཀུན་མཁྱེན་བུ་སོགས་དང་།དེ་དག་གི་ཕྱོགས་འཛིན་ཀྱང་རིགས་གཞུང་ལ་མ་སྦྱངས་པ་དུ་མ་མགྲིན་གཅིག་ཏུ།” ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་རེད།(གསུང་འབུམ་པོད་དང་པོ༽སེར་བྱེས་ལྷོ་པ་ཁང་ཚན།༢༠༡༦ཤོག་ངོས།༢༣༧)

[53]སྟག་ཚང་ལོ་ཙཱ་པ་ཤེས་རབ་རིན་ཆེན།<<གྲུབ་མཐའ་ཀུན་ཤེས་ནས་མཐའ་བྲལ་སྒྲུབ་པ>>ཝཱཎ་མཐོ་སློབ་དཔལ་ས་སྐྱའི་སློབ་གཉེར་ལྷན་ཚོགས།༢༠༡༤ཤོག་ངོས།༡༡༡

[54](Svatantrika-Prasangika Distinction) George B. J Dreyfus and Sara L. McClintock: An Unusual Doxographical Distinction, The Svatantrika-Prasangika Distinction- What difference Does a Difference Make?), Wisdom Publication, Boston, USA, 2003, P. 26

[55]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།༢༠༡༢ཤོག་ངོས།༢༤༥

[56]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ།>> Corporate Body of the Buddha Education Foundation,  ཤོག་ངོས།༦༩༥

[57]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ།>> Corporate Body of the Buddha Education Foundation,  ཤོག་ངོས།༥༧༣

[57]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།༢༠༡༢ཤོག་ངོས།༦༩༧

[58]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།༢༠༡༢ཤོག་ངོས།༢༥༤-༢༥༥

[59]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ།>> (ཞུ་སྒྲིག་པ།དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ཐབས་མཁས) ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་།༢༠༡༢ཤོག་ངོས།༢༥༢-༢༥༣

[60]རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ།<<ལམ་གྱི་གཙོ་བོ་རྣམ་པ་གསུམ་>>(འཕྲུལ་དེབ) སེར་བྱེས་རིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་།ཤོག་ངོས།༣


0

དཔྱད་མཆན་སྤེལ།

ཁྱེད་ཀྱི་གློག་ཡིག་གི་ས་གནས་དེ་ཁྱབ་སྤེལ་བྱེད་ཀི་མིན། རྟགས * ཅན་ངེས་པར་དུ་བླུགས་དགོས།