ལོ་རྒྱུས་བརྟག་ཞིབ་ཀྱི་ངོས་ནས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ལྷོ་རྒྱུད་བལ་ཡུལ་གློ་དོལ་ཕྱོགས་ཀྱི་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་སྐོར་གླེང་བ།_རྨེ་རུ་ཡུལ་ལྷ་ཐར།

871


ནང་དོན་གནད་བསྡུས། 


གློ་བོ་དང་དོལ་པོའི་ཕྱོགས་འདི་གནའ་བོའི་དུས་སུ་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཁྱབ་ཁོངས་དང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱུང་གི་མངའ་ཁོངས་ངོས་གཙང་ཡིན་པའི་སྟེང་།  བལ་པོའི་མངའ་ཞབས་སུ་བསྡད་རྗེས་ཀྱང་སྟོད་མངའ་རིས་ཕྱོགས་དང་འབྲེལ་ལམ་མང་ཙམ་བྱུང་སྟེ་དུས་ད་ལྟ་ལ་ཐུག  དེ་སྔ་ཡུལ་འདིར་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་དར་ནུབ་བྱུང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁག་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ལམ་དུ་འཁོད་པ་ཕུད།  གནའ་ཤུལ་ངག་རྒྱུན་དང་དེང་དུས་ཡུལ་མིའི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱང་མང་དུ་མཐོང་རྒྱུ་མཆིས།  ཡུལ་དངོས་རྟོག་ཞིབ་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་གཞིར་བཟུང་ཞིང་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ལ་ཁུངས་བཅོལ་ཏེ་བལྟས་ན།  གློ་དོལ་ཕྱོགས་ཀྱི་བོན་པོའི་ཤེས་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་གནས་སྟངས་ལ་ངེས་ཤེས་རོབ་ཙམ་འདྲོངས་ནུས་ཤིང་།  དེ་ལ་བརྟེན་ནས།  བོན་གྱི་ཤེས་རིག་གིས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་མི་རིགས་ཁག་དང་བོད་གཉིས་བར་ལ་གཅོད་ཐབས་མེད་པའི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གྲུབ་ལུགས་ཀྱང་རྟོགས་ཐུབ་བོ།  །


བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། 

ཧི་མ་ལ་ཡ།  བལ་ཡུལ།  གློ་དོལ།  བོན།


གླེང་སློང་།

    དེ་ཡང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ལྷོ་རྒྱུད་ཕྱོགས་ནི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལ་འབྲེལ་ལམ་ཟབ་སའི་ཡུལ་ཞིག་ལགས་ཤིང་།  ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཙམ་མ་ཟད།  གནའ་བོའི་ཤེས་རིག་གི་མ་ལག་གཞན་དག་ཐད་ནས་ཀྱང་བོད་དང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་ཁུལ་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་ཁག་དབར་འབྲེལ་བ་རྒྱུན་མར་བྱུང་ཡོད།  འབྲེལ་ལམ་འདིས་ཧི་མ་ལ་ཡ་རི་བོའི་ཕར་ཚུར་གྱི་བར་ཐག་བསྟུངས་པར་བྱས་ཡོད་པ་དང་།  བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་སྲོག་ཤིང་ཡིན་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཤེས་རིག་གི་མ་ལག་གྲུབ་ཏེ་ཐུན་མིན་གྱི་མཚར་སྡུག་ངོམས།  ཚུལ་འདི་ལས་བརྩམས་ཏེ།  ཁོ་བོས་ལོ་འདི་དག་ལ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ལྷོ་རྒྱུད་ཀྱི་བོད་འབྲེལ་མི་རིགས་ཁག་ལ་དོ་སྣང་ཉམས་ཞིབ་བྱས་པ་ཡིན་ཞིང་།  ཡུལ་དངོས་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་ལས་ཀའང་ཐེངས་གཉིས་ལྷག་ལ་བསྒྲུབས་ཏེ་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱུ་ཆ་འཚོལ་སྡུད་དང་བར་སྐབས་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་འགའ་རེ་བླངས།  སྐབས་སུ་བབ་པ་ནི་རིག་གཞུང་ལས་ཀ་འདིའི་ནང་གསེས་ཤིག་སྟེ།  ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་ཁུལ་རྒྱལ་ཁབ་བལ་པོའི་ནང་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་གློ་བོ་དང་དོལ་པོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་བོན་ཆོས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་འབྲེལ་ཡོད་གནད་དོན་ཁག་ཡིན་ལ།  ཡུལ་འདིར་བོན་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་ཇི་ལྟར་དར་ཅིང་བོན་ཆོས་ཀྱི་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་གང་ཡོད་སྐོར་ནས་ཉམས་ཞིབ་རགས་ཙམ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།  གསལ་བཤད་ཞུ་རྒྱུ་ལ།  “གློ་བོ་ས་ལུ་དཀར་པོ།  །ས་རྙིང་བཀའ་གསུམ་ཆོས་ས།  །”ཞེས་པ་ལྟར་བལ་ཡུལ་གློ་དོལ་ཕྱོགས་སུ་ས་སྐྱ་དང་རྙིང་མ།  བཀའ་བརྒྱུད་བཅས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་ནི་ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོར་གྱུར་ཡོད་ཅིང་།  སྟོབས་ཤུགས་དང་ཤུགས་རྐྱེན་གྱི་ཆ་ནས་གླེང་ན།  བོན་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་འདི་ཅུང་ཟད་ཉམས་དམའ་བའི་ཚུལ་དུ་ཡོད་མོད།  གློ་དོལ་ཡུལ་དུ་བོན་ལུགས་བྱུང་མྱོང་བ་སྨོས་མེད་དང་།  དེང་སང་ཡང་བོན་ལུགས་ཀྱི་རྒྱུན་མ་ཆད་ཙམ་དུ་ནར་མར་ཡོད་པའི་ཚུལ་ལས་དཔག་སྟེ།  དཔྱད་རྩོམ་འདི་བྲི་བའི་ཀུན་སློང་སྐྱེས་པའོ། །

དང་པོ།  ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་ནས་གློ་དོལ་ཡུལ་ཕྱོགས་ངོ་ཙམ་སྤྲོད་པ།

      གློ་བོ་དང་དོལ་པོ་ནི་འདབས་འབྲེལ་ཞིང་གནའ་དུས་འབྲེལ་ལམ་ཟབ་པའི་ས་ཁུལ་གཉིས་ཡིན་པ་དང་།  གློ་བོ་ཤར་དང་དོལ་པོ་ནུབ་ཏུ་ཆགས་ཡོད་ཅིང་།  བར་དུ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་རི་སྒང་ཞིག་གིས་བཅད་ནས་མཆིས།  དོལ་པོ་ལ་སྔ་དུས“དོལ་ཕྱོགས་གྲུ་བཞི”ཞེས་འབོད་ཅིང་།  བལ་ཡུལ་ནུབ་ཕྱོགས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་ཁུལ་དུ་གནས་བཅས་པའི་བན་ཚང་ཚོ་གསུམ་དང་མདོ་སྟག་ཚོ་གསུམ།  སྟང་གཤོངས་ཚོ་གསུམ།  གནམ་དགུང་ངམ་ནམ་གུང་ཚོ་གསུམ་བཅས་ལ་དོལ་གྲུ་བཞི་ཞེས་བརྗོད་ཅིང་།  གྲུ་བཞི་ཞེས་པ་ནི་ཁྲལ་བསྡུ་ཁྲིམས་གནོན་དང་རྐང་འགྲོ་ལག་འདོན་སོགས་ལ་དམིགས་ནས་བགོས་པ་ཡིན་པའི་བརྡ་ཡིན་པར་བཤད།[1]

     ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ལ་དོལ་པོ་འདི་ཞང་ཞུང་གི་མངའ་རིས་སུ་གཏོགས་པ་སྨོས་མེད་དང་།  ཤེས་རིག་གི་ཐད་ནས་བརྗོད་ན།  ཡུལ་འདི་ཡང་མངའ་རིས་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་གཞན་དང་མཚུངས་པར་སྐབས་འདི་དག་ལ་བོན་ལུགས་རིག་གནས་ཀྱི་སྟོབས་ཆེའི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་གནས།  བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དུས་ལ།  དོལ་པོའི་ཡུལ་གྲུ་རིམ་གྱིས་བོད་ཆེན་པོའི་མངར་འདུས་པ་ཡིན་ལ།  སྐབས་དེར་གྲགས་ཆེ་བའི་བོན་གྱི་བསྟན་པ་སྐྱོང་གཞིའི“ལྷོ་དོམ་སྒྲོ་ནག་པོ”ཞེས་པའང་།  དོན་ལ་དོལ་པོའི་ཕྱོགས་འདིར་གོ་དགོས་སྙམ་མོ།  །བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སིལ་བུར་འཐོར་རྗེས།  དོལ་ཕྱོགས་གྲུ་བཞི་འདི་པུ་རངས་གི་རྒྱལ་པོ་བཀྲ་ཤིས་མགོན་གྱིས་གཉེར་ཅིང་།  རིམ་གྱིས་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་བཅུ་གཉིས་པར་དོལ་པོའི་ཡུལ་འདི་གློ་བོ་དང་ལྷན་དུ་ཡ་རྩེ་རྒྱལ་པོའི་དབང་རིས་སུ་གཏོགས་པར་གྱུར།  དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པར་ས་སྐྱའི་དབང་ཤུགས་རྒྱས་པ་དང་བསྟུན།  ཡུལ་འདིའི་ཆབ་སྲིད་གནས་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་སྟེ།  སྤྱི་ལོ1253ལོར་གུང་ཐང་གི་རྒྱལ་པོ་མགོན་པོ་ལྡེས་ཡ་རྩེའི་ལག་ནས་དོལ་པོ་དང་གློ་བོ་འཕྲོགས།  བརྒྱ་ཚོ་བཅུ་གསུམ་གྱི་ཁོངས་སུ་བསྡུས།  རིམ་གྱིས་བོད་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་གྱི་ཁོངས་སུའང་ཚུད་ཅིང་།  དོལ་པོ་བན་ཚང་དུ་སོག་པོའི་བཙན་འཛུལ་བྱུང་བར་ཡང་སྔོན་གྱི་ཡིག་ཚང་ལས་བཤད་དོ།  ། [2]དུས་རབས་བཅུ་བཞི་བར་གུང་ཐང་གི་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་བསོད་ནམས་ལྡེས་པུ་རངས་དབང་དུ་བསྡུ་སྐབས་ཁྲི་པ་བྱིར་མའི་གཅུང་པོ་ཆོས་སྐྱོང་འབུམ་གྱིས་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་པར།  དེའི་བྱ་དགའ་ལྟ་བུར་གློ་དོལ་གཉི་ག་དེའི་བདག་རྐྱེན་ལ་གནང་སྟེ་གློ་བོའི་རྫོང་དཔོན་དུ་བསྐོས།[3] དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པ་ནས་བཟུང་།  གློ་བོའི་ཡུལ་འདི་རིམ་གྱིས་རྒྱས་པར་བསྟུན་ཧ་ལམ་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་ཙམ་ནས་དོལ་པོའང་གློ་བོའི་ཡུལ་ཁོངས་ཤིག་ཏུ་གྱུར།  དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པ་སྟེ་སྤྱི་ལོ1769ལོར་བལ་ཡུལ་གོར་ཁའི་རྒྱལ་པོས་ཡམ་བུའི་སྲིད་བཟུང་ནས་གློ་དོལ་ཕྱོགས་སུ་དཔུང་བསྐྱེད་དུས།  དོལ་པོ་འདི་གློ་བོ་ལས་བུད་ཙམ་བྱུང་མོད་དེ་ནས་བཟུང་གློ་དོལ་གཉིས་ཀ་བལ་ཡུལ་མངའ་ཞབས་སུ་ཤོར་བ་ཡིན་ནོ། །

      དོལ་པོའི་ཡུལ་རྣམས་སིལ་བུའི་སྐབས་གུ་གེའི་མངའ་ཁོངས་ཡིན་པ་ལ།  ཕྱིས་གུང་ཐང་དང་ཡ་རྩེའི་དབང་འོག་ཏུ་ཡོད་ཚུལ་གོང་ཞུས་ལྟར་དང་།  དེ་ནས་མོན་ཛུམ་ལང་གི་རྒྱལ་རབས་ཚུགས་པ་དང་དེའི་མངའ་ཞབས་སུ་འདུས།  ཛུམ་ལང་གི་རྒྱལ་རབས་དང་པོ་ནི་བཙན་ཕྱུག་ལྡེ་ཡིན་ལ།  ཁོང་གི་སྐབས་ནས་བཟུང་གློ་དོལ་ཕྱོགས་འདི་ཛུམ་ལང་གིས་འཛིན་ཐུབ་པ་བྱུང་འདུག  པར་ཏབ་རྨལ་ནས་བཟུང་ཛུམ་ལའི་རྒྱལ་རབས་ཆད་ཅིང་སྐབས་དེར་པུ་རངས་ནས་མངའ་བདག་བསོད་ནམས་ལྡེ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་ཡ་རྩེའི་སྲིད་དབང་ཕུལ།  མཚན་པུ་ནི་རྨལ་ཞེས་གསར་དུ་གསོལ།[4]དེའི་རྗེས་ནས་མི་རབས་འགའ་ན་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་སྲིད་དབང་བྱུང་སྟེ་ཛུམ་ལང་ཡང་འཐོར་བ་ཡིན་པས།  ཛུམ་ལང་གི་སྨད་ཙམ་ནས་དོལ་པོའི་ཕྱོགས་འདི་གློ་བོའི་དབང་དུ་གྱུར་ཏེ་གུང་ཐང་གི་སར་སོང་ཞིང་།  ས་སྐྱའི་དབང་ཤུགས་ལ་བརྟེན་པའི་ཚུལ་ཡང་ཆེར་བྱུང་སྟེ།  བོན་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་ཉམས་རྒུད་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད།  གཙང་པ་རྒྱལ་པོའི་རིང་གུང་ཐང་བརླགས[5]པར་བརྟེན་དོལ་ཕྱོགས་སུ་གུང་ཐང་གི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བཀག་སྐྱིལ་ཐེབས་ཡོད་པ་དང་།  དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྐབས་ལའང་དེ་བཞིན་རེད།

       གློ་བོ་ནི་ད་ལྟའི་བར་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན་རིང་མོ་དེད་ནས་ཡོང་བ་ཡིན་ཞིང་།  རང་གི་ཡུལ་སྲོལ་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་སྒྲིག་གཞི་མ་ཉམས་པར་ཡོད་པ་ཞིག་ཆགས་ཟིན།  གློ་བོའི་ཡུལ་ལ་སྔོན་ཆད“མངའ་རིས་གློ་བོའི་ལྗོངས”ཞེས་འབོད་པར་བྱེད་པས་མངའ་རིས་ཀྱི་ཡུལ་བྱེ་བྲག་པར་བལྟ་བ་མཐོབ་ཐུབ་ཅིང་།  གོང་འཁོད་དོལ་པོ་དང་མཐུན་པར་སྔོན་གྱི་ཚེ་ན་ཞང་ཞུང་གི་མངའ་རིས་ཡིན་པ་སྨོས་མེད་ཀྱང་།  རྒྱུ་ཆའི་རྐྱེན་པས་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐྱ་ཐིག་ནི་གསལ་བོ་ཞིག་འབྲི་ཐུབ་ཀྱིན་མེད།  གློ་བོ་འདིར་སྔོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ཁག་ཏུ་གློ་དང་མུསྟཱང་།  སྨོན་ཐང[6]སོགས་འབྱུང་ཞིང་།  ཕྱིས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་ཀློ་དང་བློ།  ལྷོ།  མུསྟཱང་བྷོ་ཊ་སོགས་འབྱུང་བར་བྱེད་མོད།  དོན་ལ།  མུསྟཱང་དང་སྨོན་ཐང་སོགས་ནི་གློ་བོའི་རྒྱལ་ས་ཁོ་ནར་བོས་པའི་བརྡ་ལས་རིམ་འགྱུར་བྱུང་བ་ཡིན་ལ།  ཀློ་དང་བློ།  དེ་མིན་ལྷོ་སོགས་ནི་མ་དག་པའི་འབྲི་ཚུལ་རྒྱུན་འབྱམས་པའོ།  །གློ་བོར་ཡུལ་ཁག་གསུམ་དུ་ཕྱེ་སྟེ་འབོད་སྟངས་མཆིས་ཤིང་།  ཡོངས་གྲགས་སུ་གློ་སྟོད་ག་ཡ་རྫོང་དཀར།  གློ་བོ་བར་མ་ཚོ་བདུན།  གློ་སྨད་བྷ་ར་རྫོང་བཞི་ཞེས་གྲགས།

      དེ་ཡང་དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་སྟེ་བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་རིང་ལ་གློ་བོ་འདི་བོད་ཆེན་པོའི་ཁམས་སུ་བསྡུས་པར་གསལ་ཏེ།  《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས》ལས“རྒྱལ་པོ་འདིའི་རིང་ལ།  ཤར་རྩ་མི་དང་ཤིང་མི།  ལྷོ་བློ་བོ་དང་ཞང་ཞུང་།  བྱང་ཧོར་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་ལ་སོགས་པ་དབང་དུ་བསྡུས”[7]ཞེས་པ་ལྟར་དང་།  ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ་ལས་ཀྱང་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་བཙན་གྱི་སྐབས“གློ་བོ་དང་གཙང་རྷྱ་བཀུག་པར་ལོ་གཆིག”[8]ཅེས་སྤྱི་ལོ652ལོར་བློན་ཆེན་མགར་སྟོང་བཙན་གྱིས་གློ་བོ་བཀུག་ཚུལ་གསལ་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་འཁོད་པ་ནི། སྔོན་ཆད་མང་པོས་ལྷོ་མོན་ཕྱོགས་ལ་གོ་བ་བླངས་ཏེ་འགྲེལ་བསྐྱོན་པ་ཡིན་རུང་། ཞིབ་ཏུ་བརྟག་དུས་འདིར་འཁོད་གློ་བོ་ནི་བལ་ཡུལ་ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ད་ལྟའི་གློ་བོའི་སྟོད་ལ་བྱས་ཚེ་འགྲིག་སྙམ་མོ། །བཙན་པོ་ཁྲི་འདུས་སྲོང་གི་རིང་ལ་གློ་བོའི་སྨད་སེ་རིབ་དང་འབྲེལ་བའི་ས་ཁུལ་རྣམས་ཀྱང་བོད་ཀྱིས་བཟུང་ཚུལ་སྔོན་གྱི་ཡིག་ཚང་ལ་གསལ་ཏེ།  《མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས》ལས“རྒྱལ་པོ་འདིས།  ཤར་རྒྱའི་ག་ཆུ།  ལྷོའི་བལ་པོ་ཤིང་ཁུན་ལིའུ་ཏེན།  བྱང་ཧོར་གྱི་སྲ་གྲག་ལྕགས་རྩེ།  ནུབ་གློ་བོ་གད་རིང་།  སྦལ་ཡུལ་གྱི་ནང་གོང་།  སྨད་ཀྱི་ཤིང་འགར་ཚུན་ཆད་མངར་བསྡུས།”[9]ཞེས་འཁོད་པ་ལྟར་རོ།  །བཙན་པོ་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བཙན་རིང་ལྷོ་ཕྱོགས་གློ་རྡོ་མོན་རྣམས་བོད་ཀྱི་དབང་དུ་ཡོད [10]ཅེས《མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས》སུ་གསལ་བ་ལྟར་ན།  གློ་བོ་སྟོད་དང་དོལ་པོ།  གློ་སྨད་སེ་མོན་ནམ་སེ་རིབ་རྣམས་བཙན་པོ་འདི་བའི་རིང་ཡང་སྔར་བཞིན་བོད་ཆེན་པོའི་མངར་འདུས་ནས་ཡོད་ཚུལ་རྟོགས་ཤིང་།  སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ཤར་ནུབ་གང་ནས་ཀྱང་མཐའ་བཞིར་བརྐྱངས་ཡོད་པའི་དབང་གིས།  ཧི་མ་ལ་ཡའི་ལྷོ་རྒྱུད་ཀྱི་ཡུལ་འདི་དག་བོད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་རང་ཆས་སུ་མངའ་བ་ཡིད་ལ་འབབ་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད།

   བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སིལ་བུར་འཐོར་རྗེས་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་ཆབ་སྲིད་གནས་སྟངས་གྲུབ་པ་དང་བསྟུན།  མང་ཡུལ་དང་པུ་རངས།  གུ་གེ་སོགས་མངའ་རིས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལྟེ་བར་གྱུར།  གུ་གེ་དང་།  གུང་ཐང་།  ཡ་རྩེའམ་ཁ་ས་རྒྱལ་རབས་སོགས་གློ་བོ་དང་འབྲེལ་བ་ཟབ་ལ།  གུང་ཐང་ནི་བོད་རིགས་རྐྱང་བས་གྲུབ་པའི་རྒྱལ་ཕྲན་ཞིག་ཡིན་པས།  གློ་བོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཚུལ་རྒྱལ་རབས་གཞན་ལས་མང་བ་ཡོད་ཅིང་།  ཡུན་རིང་དེའི་མངའ་ཞབས་ནས་བསྡད་པ་ཡིན།

      ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་ཚེ་དབང་རྣམ་རྒྱལ(1535-1575)གྱི་དུས་སྐབས་ཏེ།  སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་གློ་བོ་འདི་ལ་དྭགས་ཀྱི་ཁོངས་ཡིན་པ《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས》ལས“ཤར་ངམ་རིང་མན་ཆད།  བློ་བོ་དང་།  པུ་ཧྲངས།  གུ་གེ་ལ་སོགས་པ་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས།  ལྷོ་ཕྱོགས་འཛུམ་ལང་།  ཉུང་ཏི་གཉིས།  ནུབ་ཕྱོགས་ཤེ་དཀར་དང་།  ཁ་དཀར་གཉིས་ཚུན་ཆོད་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས”[11]ཞེས་པ་ལྟར་ཁོད་གསལ་དང་།  བར་སྐབས་ཤིག་སླར་རང་ཡན་དུ་ཕྱིན་པ་ལྟ་བུས་གནས་པ་འདྲ་བ་ལ།  ཕྱིས་ཡང་བསྐྱར་ལ་དྭགས་ཀྱིས་བསྡུས་ཚུལ《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས》ལས“དབུས་གཙང་གི་རྒྱལ་པོ་སྡེ་པ་གཙང་པས་གསེར་དངུལ་ཇ་སོགས་པ་དྲེའུའི་སྒལ་མང་པོ་ཕུལ་བ་ལ།  ཐུགས་མགུ་ནས་ལ་དྭགས་ཀྱི་དམག་དང་བཅས་ཕྱིར་ཕེབས་ཀྱི།  ལྷོ་མོ་སྡང་(ལྷོ་སྨོན་ཐང)མངའ་འོག་ཏུ་བཅུག”[12]ཞེས་པ་བཞིན།  སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་དུས་མཇུག་སྟེ་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ(1616-1642)གྱི་སྐབས་སུ་ལ་དྭགས་ཀྱི་མངའ་ཞབས་སུ་སླར་ཡང་འདུས་པ་ཡིན་ཚུལ་འཁོད།  ཡང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ལམ་འགའ་རེར་ལ་དྭགས་ཀྱིས་གློ་བོ་ཐོག་མར་འཛིན་དུས་ནི་ལྷ་ཆེན་ཨུཏྤལ(1080-1110)གྱི་སྐབས་ཡིན་ཚུལ་འཁོད་ཅིང་།  དེ་ལྟར་ན།  གློ་བོ་འདི་ལ་དྭགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུས་པའི་དུས་ནི་ཧ་ཅང་སྔ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་རྟོགས་སོ།  །དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པར་བོད་དང་ལ་དྭགས་ཀྱི་འཁྲུག་པ་ཞི་ནས་རིང་ཙམ་སོང་མཚམས།  ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་ཉི་མ་རྣམ་རྒྱལ(1694-1729)ཁྲིར་བཞུགས་པ་ཡིན་ཞིང་།  ཁོང་གི་སྲས་བདེ་སྐྱོང་རྣམ་རྒྱལ(1729-1739)ལ་“ལྷོ་མོ་སྡང་(ལྷོ་སྨོན་ཐང)ནས་ཉི་ཟླ་དབང་མོ་བཙུན་མོར་ཞུས་ནས།  རྒྱལ་སྲིད་ལ་དབང་བསྐུར།”[13]ཞེས་གློ་སྨོན་ཐང་ནས་བཙུན་མོ་ཞུས་ཚུལ་གསལ་བས།  སྐབས་དེ་ཤེད་ལ་གློ་བོ་འདི་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོའི་གཉེན་དུ་གྱུར་ཅིང་ས་གནས་གཉིས་བར་འབྲེལ་ལམ་ཡག་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་ཤེས།  དོན་དངོས་སྟེང་།  གློ་དོལ་གྱི་ཡུལ་དག་གུ་གེ་དང་ལ་དྭགས་གཉིས་ཀྱིས་འཕྲོག་རེས་ལྟ་བུས་ལོ་ངོ་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་ཕྱིན་པ་ཡིན་ཞིང་།  བར་སྐབས་ཡ་རྩེ་དར་མཚམས་ཡ་རྩེ་དང་གུང་ཐང་གིས་འཕྲོག་རྩོད་བགྱིས་པའོ། །

      བུ་སྟོན་གྱི་སྐབས་ལ།  “ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོ་བཀྲ་ཤིས་བསོད་ནམས་ལྡེ།  གྲོ་སྤང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ནས།  པུ་ཧྲང་གི་རྒྱལ་སྲིད་ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྐྱངས་སོ།  །གོན་གོ་ཕྲ་ལ་སོགས་པ་བཏུལ།  ཁ་ཆར་ཡབ་མེས་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཕལ་ཆེ་བ་ལ་ཞིག་བསོས་མཛད་དགུང་ལོ་བདུན་ཅུ་པ་ལ།  ཡ་རྩེ་རྒྱལ་ས་ལ་མངའ་མཛད།”[14]ཞེས་ཡ་རྩེ་མངའ་རིས་པུ་རངས་རྒྱལ་པོའི་ཁོངས་ན་ཡོད་པ་གསལ་ཞིང་།  དེ་ནས་མི་རབས་གསུམ་བརྒྱུད་པའི་གཉའ་ཁྲི་ལྡེའི་སྐབས་ལའང་ཡ་རྩེ་པུ་རངས་རྒྱལ་པོའི་ཁོངས་ན་ཡོད་པར་འདུག་པ།  “དེའི་སྲས་གཉའ་ཁྲི་ལྡེ།  པུ་ཧྲང་ཡ་རྩེ་གཉིས་ཀ་ལ་མངའ་མཛད་ནས།  སྐུ་གཞོན་ནུ་ནས་གྲོངས”[1]5ཞེས་པ་ལྟར་རོ།  །དེ་བཞིན།  ཕྱིས་སུ་གློ་བོ་འདི་མངའ་རིས་པུ་རངས་རྒྱལ་པོ་དང་གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་ཁོངས་སུ་རེས་མོས་ཀྱིས་འདུག་པ“ལྷོ་སྟོད་ལ་དཔལ་མགོན་བཙན་གྱིས་མངའ་མཛད”[16]ཅེས་པུ་རངས་གི་ཁོངས་དང་།  “མངའ་བདག་གྲགས་པ་ལྡེའི་རྒྱལ་སྲིད་ལ།  ལྷོ་སྟོད་ཀྱི་ཀ་གླིང”[17]ཞེས་གུ་གེའི་ཁོངས་ཡིན་པ་ལྟར་རོ།  །ཡང་ན།  སྔ་མའི་ཡིག་ཚང་འགའ་རེར་པུ་རངས་གུ་གེ་ཞེས་དང་སྐབས་རེར་པུ་རངས་དང་གུ་གེ་གཅིག་གྱུར་བྱུང་བ་ལྟ་བུའི་བཟོ་ཡང་འདུག་པར།  ཧ་ལམ་གཅིག་གྱུར་བྱུང་བའི་པུ་རངས་གུ་གེས་གློ་དོལ་ཕྱོགས་བཟུང་བར་བཤད་ནའང་ཨེ་འགྲིག་སྙམ་མོ། །

       ཀཿཐོག་པའི《གུང་ཐང་རྒྱལ་རབས》ལས།  “གློ་སྟོད་གློ་སྨད་དོལ་གྲུ་གསུམ། །བཟང་རྒྱུད་པ་དང་རྣམ་པ་བཞི། །རལ་གྲིས་བཅད་པའི་སྡེ་བཞི་ཡིན། །”[18]ཞེས་གུང་ཐང་གིས་ས་སྐྱའི་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པའི་སྐབས་ལ་ཡུལ་ཁག་རྣམས་བརྒྱ་ཚོ་བཅུ་གསུམ [19]དུ་བཅད་པའི་ཁྲོད་གློ་བོ་དང་གློ་སྨད་སེ་རིབ།  དོལ་པོ་གྲུ་གསུམ་མམ་གྲུ་བཞི། བཟང་རྒྱུད་པ་སྟེ་ཡུལ་ཁག་བཞི་ཡང་དེའི་ཁོངས་སུ་བགོས་ཡོད་ཚུལ་གསལ་ཞིང་།  དེའི་ཕྱིས་ཙམ་གྱི་གུང་ཐང་གི་བཙན་པོ་འབུམ་ལྡེ་མགོན་གྱི་རིང་། གུང་ཐང་གིས“མཚོ་དབར་ཉེ་བའི་གློ་སྟོད་དུ། །ནི་རི་གཡའ་རྫོང་དཀར་པོ་བརྩིགས། །གློ་བོ་མཚོ་བཞིའི་ཁ་གནོན་ལ། །གཙང་རོང་བྱ་ཕོའི་ཟེ་བ་བརྩིགས། །ཏ་མང་སེ་མོན་ཁ་གནོན་དུ། །གློ་སྨད་མུ་ཁུན་སྲིན་རྫོང་བརྩིགས། །དོལ་པོ་མོན་གྱི་ཁ་གནོན་དུ། །དོལ་པོའི་ཡི་གེ་དྲུག་མ་བརྩིགས། །”[20]ཞེས་གློ་བོ་དང་དོལ་པོའི་ཕྱོགས་སུ་མཁར་རྫོང་མང་དུ་བརྩིགས་ཏེ་དབང་ཤུགས་བརྟན་པར་བྱས་པའོ། །

      གློ་བོའི་རྒྱལ་ཕྲན་ནི་ཆོས་རྒྱལ་ཨ་མ་དཔལ(1387-1447)གྱིས་སྤྱི་ལོ1440ལོར་བཙུགས།  ཁོང་ནི་གློ་བོའི་རྫོང་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་འབུམ་གྱི་སྲས་ཡིན་ཞིང་།  ས་སྐྱ་དང་འབྲེལ་ཆེ་བས་དེའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་ཡོད་སྲིད་དོ།  །རྫོང་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་འབུམ་འདི་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་ལྡེ་སྐབས་ཀྱི་ལྷོ་སྡེའི་ཁྲི་དཔོན་བྱིར་མའི་གཅུང་བོ་ཡིན་ལ། [21]  གུང་ཐང་གིས་པུ་ཧྲངས་དབང་དུ་བསྡུ་སྐབས་དམག་དཔོན་ཡིན་འདུག་གོ །

       གློ་རྒྱལ་རིམ་བྱོན་གྱི་གདུང་རུས་གླེང་ཚེ་རིགས་ཁྱུང་པོ་དང་རུས་ཆེན་ས་གནམ་ཡིན་པར་བཤད་ཅིང་། [22] བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་མ་འདྲ་བའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དག་གི་བཤད་ལུགས་བཞིན་འོད་གསལ་ལྷ་ལས་མཆེད་པར་འདོད་བཞིན་ཡོད།  གློ་བོ་བལ་ཁོངས་སུ་ཤོར་དུས་ནི་ཆོས་རྒྱལ་ཨ་ཧཾ་དབང་རྒྱལ་རྡོ་རྗེའི་དུས་ཏེ།  སྤྱི་ལོ1789ལོར་ [23]ནེ་པཱལ་རཱཛ་རཱན་བཧདུར(Rana Bahadur)གྱིས་བལ་ཡུལ་ཁག་གསུམ་ཟླ་སྒྲིལ་དང་བྱང་རྒྱུད་བོད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་སྟོབས་ཤུགས་རྒྱ་བསྐྱེད་དུས་ཡུལ་འདི་ཡང་བསྡུས་པ་ཡིན་འདུག་ལ།  བལ་ཡུལ་ལོ་རྒྱུས་ནང་རྒྱལ་པོ་འདི་ནེ་པཱལ་མངའ་འོག་གི་གློ་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མ་ལྟ་བུར་འཇོག་པ་ལས་ཀྱང་རྟོགས།  དེ་ལྟ་ནའང་།  གློ་བོས་བལ་པོའི་དབང་སྒྱུར་དངོས་སུ་ཁས་བླངས་དུས་ནི་ཕྱིས་ཤིག་སྟེ།  དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པར་གཞི་ནས་བལ་བོའི་དབང་སྒྱུར་ངོས་ལེན་བྱས་ཤིང་།  2008ལོའི་ཟླ10བའི་ཚེས7ཉིན་གློ་བོའི་རྒྱལ་རབས་ཉེར་གཉིས་པ་ཆོས་རྒྱལ་འཇིགས་མེད་དཔལ་འབར་གྱི་རྒྱལ་སྲིད་ཤོར་ཏེ་རྫོང་གི་རྣམ་པར་བསྒྱུར་བའོ། །

གཉིས་པ།  གློ་དོལ་ཕྱོགས་སུ་བོན་བསྟན་དར་ནུབ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས།

     བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས།  “ལྷ་རབས་བོན་ལུགས” [24]ཞེས་པའི་དུས་ནི་གདོད་མའི་བོན་དང་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་དུས་སྐབས་ཤིག་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་པ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་།  སྐབས་དེར་བོན་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱུན་འབའ་ཞིག་གིས་དབང་བྱེད་པས་ན།  བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཁམས་ཕལ་ཆེར་ལ་བོན་ལུགས་གཙོ་རྒྱུགས་སུ་བྱེད་ཅིང་མངའ་རིས་གློ་དོལ་ཕྱོགས་འདི་ཡང་དེ་ལས་འདའ་མི་སྲིད་དོ། །

      ཆེས་གནའ་དུས་ཀྱི་བོད་མངའ་རིས་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་ཡོད་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་གསལ་པོ་བྱེད་དཀའ་ནའང་།  དེང་སང་རིག་གཞུང་ལས་རིགས་སྟེང་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་དང་དེའི་རྒྱུན་གཙོ་བོར་གྱུར་བའི་བོན་ལུགས་དར་ཆེ་བ་ཀུན་གྱིས་འདོད་པ་བཞིན།  གནའ་བོའི་དུས་ལ་གློ་དོལ་གྱི་ཡུལ་ཀུན་ཞང་ཞུང་གི་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ལ་འབྲེལ་ཆེ་ཞིང་དེའི་དབང་དུ་ཚུད་ཡོད་པ་རིགས་པས་དཔག་ཐུབ་སྙམ།  དེ་བཞིན།  གློ་བོ་དང་དོལ་པོའི་ཡུལ་འདི་དེ་སྔ་ཞང་ཞུང་གི་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བའི་ཡུལ་ཁོངས་ཡིན་ཚུལ་དཔལ་ཚུལ་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ལས།  “ཕྱི་མ་སྒོ་པ་ཞང་ཞང་དངོས་ཀྱི་ཡུལ།  །… …ལྷོ་རྒྱུད་རྒྱ་གར་བལ་པོའི་ཡུལ་ཁམས་ཚུན།  །སྦལ་ཏེ་རྐང་ཕྲན་ལ་དག་ཟང་གལ་དང་།  །གར་ཞ་ཉུང་ཏི་སྤི་ཏི་ཁུ་ནུ་དང་།  །ཚང་དྲུག་ཉི་ཏི་ཅོ་ནམ་ཤ་ཁོག་ཀྱང་།  །ཝོམ་ཀློ་སེ་རིབ་དོལ་པོ་ཀྲུག་སྐྱེས་དང་།  །ཀོར་ཁ་མང་ཡུལ་ཡན་གྱི་ལྷོ་རྒྱུད་དང་།  །……བྱར་ཐོག་རྒྱལ་པོ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་བྱོན། །”[25]ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་ཏེ།  སྐབས་དེར་གློ་བོ་དང་དོལ་པོ་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་དབང་འོག་ཏུ་ཡོད་ཚུལ་བརྗོད་པས།  ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་གཞན་ལྟར་གློ་དོལ་ཕྱོགས་ཀྱང་དེའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་བྱེད་པའི་གནས་ཚུལ་རྟོགས་ནུས།

      བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དུས་སུ།  གློ་བོ་དང་དོལ་པོའི་ཡུལ་འདི་ཞང་ཞུང་ཁྲི་སྡེའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་སྨོས་མེད་དང་།  སྐབས་དེར་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་གིས་བོད་ཁམས་ཧྲིལ་བོ་ཁྱབ་པར་དར་བས་ན།  ཡུལ་འདིར་ཡང་སྲིད་པའི་བོན་འབའ་ཞིག་དར་ངེས་པ་ཁ་ཚོན་བཅད་ཆོག་སྙམ་ལ།  ཕྱིས་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དུས་ནས་ནང་བསྟན་བོད་ལ་དར་བར་ཟད་མོད་ཀྱང་།  བསྟན་པ་སྔ་དར་དུས་ལ་གོང་ནས་གཤམ་ལ་དར་བ་ཡིན་རྐྱེན།  གློ་དོལ་ཕྱོགས་སུ་ནང་བའི་བསྟན་པ་ཧ་ལམ་སྤེལ་མ་ཐུབ་པར་སྙམ་ལ།  སྔར་བཞིན་བོན་བསྟན་གྱི་ལར་རྒྱ་བཏེགས་ཡོད་ངེས་སོ། །

     ལོ་རྒྱུས་ལས་དཔག་ན།  བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་རབས་འཇིག་རྗེས་ཀྱང་ཡུན་རིང་ནང་གློ་དོལ་ཡུལ་དུ་བོན་བསྟན་ཤུགས་ཆེ་བ་ཡིན་འདུག  དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་བྱོན་པའི་བོན་གྱི་མཁས་ཆེན་གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགའ(996-1035)གློ་སྨད་དུ་ཕེབས་ཤིང་།  ལོ་ཆེན་རིན་བཟང་གིས་གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགར་དགག་པ་བསྐྱོན་པའི་བཤད་རྒྱུན་ཡོད།  དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཕྱིས་ནས་བཟུང་།  གློ་དོལ་ཡུལ་དག་ཡ་ངལ་གྱི་རྒྱུད་པས་བཟུང་ཞིང་བོན་བསྟན་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་དར་ཐུབ་པ་བྱུང་།  གློ་སྨད་བཀག་བེ་ནཱི་བྱ་བར་ཡོད་པའི་ཀླུ་བྲག་ནི་གློ་བོའི་བོན་གྱི་བསྟི་གནས་འགངས་ཆེ་བ་ཞིག་སྟེ།  གློ་བོའི་བོན་བསྟན་སྤེལ་སའི་རྟེན་གཞི་ཡིན་ནོ།  །ཉམས་ཞིབ་བྱེད་མཁན་དག་གིས་ཞིབ་འཇུག་བགྱིས་པ་ལས།  སིལ་བུའི་སྐབས་སུ་གློ་དོལ་ཕྱོགས་སུ་བོན་བསྟན་སྤེལ་མཁན་ལ་སྙེལ་འཁྲུལ་མེད་ཞིག་པོ་དང་ཀླུ་བྲག་པ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན།(1119-1203)  སྙེལ་སྟོན་འཁྲུལ་མེད་ཞིག་པོ།  སློབ་དཔོན་རྒྱལ་མཚན་འབུམ།  བྲུ་ཆེན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན(1239- 1302)སོགས་བྱུང་ཡོད་ཅིང་།  ཁོ་ཚོས་བོན་བསྟན་འཕེལ་རྒྱས་ལ་བྱས་རྗེས་བླ་མེད་བཞག་ཡོད།  དེའི་ནང་ཀླུ་བྲག་པ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་ལྟ་བུར་མཚོན་ན།  ཁོང་གིས་ཀླུ་བྲག་ས་ཆར་དགོན་པ་བཏབ་སྟེ་བུ་སློབ་ལྔ་བཅུ་ལྷག་ཅིག་བསྐྱངས་པ་དང་།  བོན་ལུགས་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་དང་གསོ་རིག་ཐད་ནས་མཛད་རྗེས་ཆེ།  ཀླུ་བྲག་པའི་ཡབ་ནི་ཡང་སྟོན(1077-1141)ཏེ།  གློ་སྟོད་དུ་བོད་ནས་ཕེབས་པའི་མཁས་པ་ཞིག་དང་ཞང་ཞུང་སྙན་རྒྱུད་ལ་ལྷན་དུ་འབྲེལ་བཞག་ཚུལ་བཤད།  རོང་སྒོམ་རྟོགས་མེད་ཞིག་པོའང་གནས་འདིའི་བོན་གྱི་མཁས་པ་གྲགས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ།  གློ་བོའི་བོན་བསྟན་ཐད་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་མྱོང་།  འདི་དག་ལས་བརྟག་ན།  གློ་དོལ་ཕྱོགས་སུ་བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་རབས་འཇིག་རྗེས་ཀྱང་བོན་བསྟན་ཉིད་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོའི་ཚུལ་གྱིས་རྒྱུན་བསྐྱངས་ཡོད་ཅིང་།  གནས་སྟངས་དེ་ཧ་ལམ་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་བའི་བར་མཇུག་མཐུད་ཡོད་པར་འདུག་གོ །

   སིལ་བུའི་དུས་མགོར།  གློ་དོལ་ཕྱོགས་འདིར་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་དར་ཆེ་བར་འདུག་སྟེ།  《ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ》ལས།  “མངའ་རིས་ཀྱི་སའི་ཆར་གཙུག་ལག་ནི་བོན།  ཤིད་ནི་ནག་པོ་ཐ་༡བོན་ཤིད་ཁྲའོ།”[26]ཞེས་པ་ལྟར།  སྐབས་དེར་གློ་བོ་དང་དོལ་པོའི་ཡུལ་དག་མངའ་རིས་ཀྱི་སའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཤིང་།  དེའང་བོན་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་འབའ་ཞིག་དར་ཡོད་པ་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཆ་གཞན་ལས་ཀྱང་གསལ།  ཡིན་ནའང་།  ཕྱིས་མངའ་རིས་ཀྱི་བཙན་པོས་ནང་བའི་བསྟན་པ་ཤུགས་ཆེར་སྤེལ་བའི་འབྲས་བུ་ལས།  གློ་དོལ་ཡུལ་གྱི་བོན་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྡབ་གསིག་ཐེབས་ཏེ་བཀག་སྐྱིལ་བྱུང་ཞིང་།  སྐབས་དེར་བོན་པོའི་ཆོས་ལུགས་ལ་བཙན་བཀའ་ཕབ་ནས་དར་དུ་མ་བཅུག་པ“བོན་པོ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས་ཁང་པ་༡ཏུ་བཅུག་དེ་ཧོམ་ལ་གཤེགས་སུ་གསོལ།  བོན་དཔེ་རྣམས་འགའ་ཞིག་ཆབ་ལ་སྦྱངས།  འགའ་ཞིག་ཞུགས་ལ་གསོལ།  འགའ་ཞིག་སར་བཞུགས་པར་གསོལ་ལོ།  འགའ་ཞིག་དྲི་བཞོན་ལ་སྤྱན་དྲང་བར་བྱའོ།” [27]ཞེས་པ་ལྟར་རོ། །  《མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས》ལས“རྒྱལ་ཁམས་འཁྲུགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་གདུང་རབས་ལྔ་རུ་བསྟན་པ་ཞིག་ནས།  ལོ་བརྒྱ་དང་བཞི་བཅུ་རྩ་དྲུག་གི་བར་དུ་སྟོད་མངའ་རིས་འདིར།  གཙུག་ལག་ནི་བོན།  གཤིན་ནི་ནག་པོ”[28]ཞེས་འཁོད་པར་དཔག་ནའང་།  གློ་བོ་དང་དོལ་པོ་འདུས་པའི་མངའ་རིས་ཡུལ་དུ་བཙན་པོ་འུ་དུམ་བཙན་ནས་འོད་སྲུང་དང་མངའ་བདག་དཔལ་འཁོར་བཙན།  སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་སོགས་ཀྱི་དུས་ལ་བོན་ལུགས་གཙོ་ཆེར་དར་འདུག་ཅེས་བརྗོད་དགོས་པར་འགྱུར།

   ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱིས“ཆོས་ཀྱི་ཆེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བོན་ལ་དགའ་བ་རྣམས་ལ།  བོན་གཞུང་རྙིང་པ་ལ་ཆོས་ལ་སོགས་པའི་བསྲེ་སླད་མེད་པ།  ཉི་ཚེ་གཅིག་གནང་བ་ཡིན་ནོ།།”[29]ཞེས་མངའ་རིས་ཡུལ་དུ་བོན་བཀག་ནའང་།  བོན་གཞུང་རྙིང་པ་ཁག་ཅིག་དར་སྤེལ་བྱེད་དུ་བཅུག་འདུག་ཅིང་།  དེའང་ཆོས་ཀྱི་བསྲེ་བསླད་མེད་པའི་སྒོ་ནས་བགྱི་རུ་བཅུག་པ་ཡིན་པས་ན།  སྐབས་དེར་མངའ་རིས་ཀྱི་ཡུལ་མང་པོར་བོན་པོ་གཤའ་མ་སྐོར་ཞིག་ཡོད་ངེས་པ་བཞིན།  གློ་དོལ་ཕྱོགས་འདིར་ཡང་ཧ་ལམ་ཡོད་པར་སྙམ་མོ། །ཡིན་ནའང་།  བོན་ལུགས་ཀྱི་གཤིན་དུར་བྱེད་སྲོལ་དང་གསོན་བོན་གྱི་ཕྱུགས་གསོད་པ་སོགས་བཀག་འགོག་དམ་དྲག་གནང་འདུག་པར་བརྟེན།  མངའ་རིས་གློ་དོལ་དང་བཅས་པའི་ཡུལ་དུ་བོན་ཆོས་ལ་སྟངས་འཛིན་གྱིས་ཉུང་བར་སྐྱུང་གིན་པ་ནི་དོན་དངོས་སོ། །

      པུ་རངས་ཀྱི་བཙན་པོ་བཀྲ་ཤིས་མགོན་གྱིས་དོལ་པོར་དབང་སྒྱུར་བྱེད་སྐབས།  དོལ་པོའི་ཡུལ་གྱི་བོན་པོ་མང་པོ་རྙིང་མར་བསྒྱུར་བ་ཡིན་ཞིང་། [30] དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དོལ་ཕྱོགས་ཀྱི་བོན་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བཀག་སྐྱིལ་དང་ཚོད་འཛིན།  སྟངས་འཛིན་སྣ་ཚོགས་བྱེད་བཞིན་མཆིས།  ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ལས།  “དེ་ཡང་མངའ་བདག་རྣམ་རྒྱལ་ལྡེ་སྲས་མང་དུ་བྱུང་བའི་ཐུ་བོ་དམ་པ་ནོར་བུ་ལྡེ་གློ་བོར་ཡུན་རིང་བཞུགས་དགོས་བྱུང་སྐབས་ཀྱི་སྲས་འཇམ་དབྱངས་རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ཤིང་།  དེ་ལ་སྲས་བདུན་བྱུང་བའི་གཅེན་མངའ་རིས་པཎ་ཆེན་ནི་རྩོད་མེད་ཀྱི་གཏེར་སྟོན་ཆེན་པོ་སྟེ།  སྐུ་ཚེ་རིལ་པོ་དགེ་སློང་གི་བཅས་པ་ལྷུར་བླངས་ཤིང་།  གཅུང་ལེགས་ལྡན་ཞེས་མངའ་རིས་རིག་འཛིན་དུ་གྲགས་པ་ཡང་གཏེར་སྟོན་ཡིན་ལ།  སྲས་པདྨ་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱོན་རུང་དེ་ནས་གདུང་མ་འཕེལ།  སྐུ་མཆེད་བར་པ་ཁ་ཅིག་གི་རྒྱུད་ད་ལྟ་གློ་བོ་མ་ཐང་གི་དབོན་རྒྱུད་རྒྱུན་ཕྲ་མོར་གནས་པ་འདི་རྣམས་ཡིན་ཟེར་བས་དེ་ཚོ་གུང་ཐང་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རིགས་སུ་རྟོགས་དགོས་སོ།།”[31]ཞེས་གློ་ཡུལ་དུ་རྙིང་མའི་གཏེར་སྟོན་མཁན་པོའི་གདུང་རྒྱུད་རིམ་པར་བྱུང་ཚུལ་ཡང་གསལ་བས།  རྙིང་མའི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་སིལ་བུའི་རྗེས་ནས་གློ་དོལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ལ་ཁྱབ་ཆེན་པོར་སྤེལ་ཚུལ་མཐོང་ཐུབ་ཅིང་།  དེས་སྔར་གྱི་བོན་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་གང་འཚམ་བྱུང་ལུགས་ཚོད་དཔག་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད།  དེང་སྐབས་བན་བོན་བསྲེས་བསླད་ཀྱི་རྣམ་པ་གློ་དོལ་ཕྱོགས་སུ་ཤུགས་ཆེར་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པའི་ཚུལ་འདི་སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་རྙིང་མའི་གཏེར་ཆེན་དག་དག་འབྲེལ་བ་མེད་དམ་སྙམ་པ་ནི།  དཔྱད་གཞི་ཙམ་མོ། །

   ཕྱིས་ཛུམ་ལའི་རྒྱལ་རབས་ཚུགས་ཤིང་དེས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ལྷོ་རྒྱུད་ཡུལ་ཁག་མང་པོ་དབང་དུ་བསྡུས་པ་ལས།  གློ་བོ་སྨད་དང་དོལ་པོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་བོན་དང་ནང་བའི་ཆོས་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་རོབ་ཙམ་ཕྱིན་ཡོད་ཅིང་།  ཁྱད་པར་གློ་སྨད་སོགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་རྒྱ་གར་ཆོས་ལུགས་སུ་ཁ་ཕྱོགས་པར་གྱུར།  《བོད་རྗེ་ལྷ་བཙན་པོའི་གདུང་རབས་ཚིག་ཉུང་དོན་གསལ》ལས“འོད་ལྡེའི་སྲས་རྩེ་ལྡེས་རྔོག་ལོ་རྒྱ་དཀར་དུ་བརྫངས་པ་སོགས་བསྟན་པ་ལ་ཕན་པར་མཛད།  དེ་ཡི་སྲས་རབས་ལྔ་པའི་སྐབས་གདུང་ཞིག་ཡ་རྩེར་བྱོན།  དེ་ནས་གདུང་རྫོགས་ཏེ་མོན་གྱི་བློན་པོ་བ་ལི་ར་ཛ་བྱ་བས་སྲིད་ཐོབ་པ་ད་ལྟ་ཛུམ་ལིར་གྲགས་པ་འདི་ཡིན”[32]ཞེས་བཀོད་པ་ལྟར་ན།  ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་གཅེན་འཁོར་རེའི་གདུང་ལས་བརྒྱུད་པའི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་ཡ་རྩེ་བཟུང་ཞིང་།  དེ་ལས་གདུང་རྫོགས་ཏེ་སེ་མོན་གྱི་རིགས་ཡིན་པའི་བློན་རིགས་ཀྱི་རྒྱུད་ཅིག་གིས་ཛུམ་ལའི་རྒྱལ་རབས་བཙུགས་ཚུལ་གསལ།  ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཁག་ལྟ་བསྡུར་བྱས་ཚེ།  བ་ལི་ར་ཛས་ཡ་རྩེའི་སྲིད་བསྐྱངས་ཤིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མིང་ཡ་རྩེ་ནས་ཛུམ་ལིར་སྤོས་པའི་ལོ་ནི་སྤྱི་ལོ1404ལོ་ཡིན་པ་རྟོགས་ཤིང་།  དེ་ནས་བཟུང་།  རིམ་གྱིས་ཛུམ་ལང་གི་ཆོས་ལུགས་ནང་བ་ནས་རྒྱ་གར་ཆོས་ལུགས་སུ་འགྱུར་བ་བྱུང་བ་ལས།  གློ་དོལ་གྱི་ཡུལ་སྨད་དག་ཀྱང་རང་བཞིན་ངང་བོན་ལུགས་དང་ནང་བའི་ལུགས་ནས་རྒྱ་གར་ཆོས་ལུགས་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་བྱས་པའོ། །

   གློ་དོལ་ཕྱོགས་སུ་དྲུང་པ་དཔལ་ལྡན་བཟང་པོས་བོན་བསྟན་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་ལ།[33]དོལ་པོའི་བྱི་གཅེར་ཕྱོགས་སུ་བླ་མ་སྔགས་པ་དང་།  ཡང་སྟོན་ཕུར་བ་སྐྱབས་ཀྱི་སྲས་ཡང་སྟོན་རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན་སོགས་ཀྱིས་བདེ་ལྡན་བསམ་གཏན་གླིང་བཞེངས་ཏེ་བོན་ལུགས་ཤུགས་ཆེར་དར་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད།  ཕྱིས་སུའང་།  བསམ་གཏན་གླིང་འདི་དོལ་ཕྱོགས་གྲུ་བཞིའི་བོན་གྱི་འདུ་གནས་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ཅིང་།  བོན་ལུགས་དར་སྤེལ་གྱི་གནས་གཞི་ཆེན་པོར་གྱུར་ཏེ་དོལ་པོའི་ཡུལ་དུ་སྙན་གྲགས་ཆེ།  དེ་བཞིན།  གློ་དོལ་ཕྱོགས་སུ་ཡང་སྟོན་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དང་ངག་རྒྱུན་མང་ཙམ་མཆིས་ཤིང་།  དོན་ལ།  དེ་ནི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་གློ་དོལ་ཕྱོགས་སུ་ཤུགས་ཆེར་དར་བའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཡིན་ནོ། །  ངོས་སླང་རྒྱལ་མཚན་འབུམ་དང་།  ཡང་སྟོན་གཡུང་དྲུང་རྣམ་རྒྱལ།  ཡ་ངལ་དྲང་སྲོང་མ་རྣམས་ནི།  དོལ་པོའི་ཡུལ་དུ་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་བོན་ལུགས་འཛིན་མཁན་ཁོ་ན་སྟེ།  ཁོ་ཚོས་དོལ་པོའི་ཕྱོགས་སུ་བོན་གྱི་བསྟན་པ་རྒྱུད་འཛིན་དང་དར་སྤེལ་ལ་ལས་ཀ་མང་ཙམ་སྒྲུབ་ཡོད།

       དོལ་པོའི་བསམ་གླིང་དགོན་ནི།  རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་བའི་གདུང་རབས་ཀྱི་གདན་ས་ཆེས་གལ་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན་ལ།  ཡང་སྒོམ་མི་འགྱུར་རྒྱལ་མཚན་ལགས་ནས་རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་བའི་གདུང་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མཛད་པའང་ཡུལ་འདི་དང་འབྲེལ་བ་ཆེ།  དེ་བཞིན།  བསམ་གླིང་དགོན་འདི་དོལ་པོ་ཙམ་མ་ཟད།  གློ་བོ་དང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་ཁུལ་འབྲོག་པའི་ཡུལ་ཁག་གཞན་གྱི་བོན་དགོན་རྣམས་ཀྱི་མ་དགོན་ལྟ་བུའང་ཡིན་ཞིང་།  ཡང་སྟོན་ཆེན་པོ་ནས་བརྒྱུད་པའི་ཡང་སྟོན་རྒྱལ་མཚན་རིན་ཆེན་ལགས་ནི་དགོན་པ་འདི་འདེབས་མཁན་ཡིན་པར་བརྗོད་བཞིན་ཡོད་དོ། །

   གློ་དོལ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གུང་བསྒྲིགས་ན།  གནས་འདིར་རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་བའི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱིས་བོན་ལུགས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་གསལ་བོར་མཐོང་ཐུབ་ཀྱིན་ཡོད།  “གཤེན་ལ་སྔ་བ་ཡ་ངལ་ཚེ་གཅོ་གསུམ”ཞེས་ཡ་ངལ་ནི་གཤེན་བོན་གྱི་གདུང་རབས་དག་ལས་ཆེས་སྔ་དུས་སུ་བྱུང་བའི་གདུང་རུས་ཤིག་ཡིན་པ་གསལ་ཞིང་།  ཚེ་གཅོ་ཞེས་པ་འདི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་བཙན་པོའི་གདུང་ཁུངས་སྐོར་གྱི་ཡིག་ཆP.T.1038ལས་གསལ་བ་ལྟར་ན།  བཙན་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ཡབ་ཁྲྀ་བར་ལ་བདུན་ཚྀག་རིང་གི་སྐུ་གཤེན་ཆེན་པོ་ཡིན་པའི་བཟོ་ཐོན་འདུག་ཅིང་། [34] དེ་ཉིད་དངོས་གནས་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་བཙན་པོ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ཡས་མས་ཀྱི་སྐུ་གཤེན་དེ་ཡིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཚེ།  ཡ་ངལ་ཡང་སྐབས་དེར་བྱོན་པའི་གཤེན་བོན་གྱི་གདུང་རྒྱུད་འཛིན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་དཔག་ཐུབ་བོ། །

   ཡ་ངལ་གྱི་གདུང་རྒྱུད་ཡིན་པའི་རྟོགས་སྒོམ་ཞིག་པོས་བོན་བསྟན་སྤེལ་བའི་སྐོར་ལ།  《རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་གྱི་གདུང་རབས》ལས།  “བླ་མ་བྲུ་ཚང་གི་ཞལ་སློབ།  རྟོགས་སྒོམ་ཞིག་པོ་དེས་དམག་ལ་གློ་བོར་བྱོན་པས།  འཁྲུགས་པ་གཡུལ་ཁ་རྨས་པའི་གསེབ་ནས།  ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་བོན་པོར་ཤེས་ནས།  གློ་སྟོད་དུ་བོན་ཕྱོགས་ཡོན་བདག་གིས་བཏེགས་ནས་བོན་འཁོར་དུ་བཞུགས་ཤིང་།  གདོང་སྐྱའི་ཕུག་མོ་ཆེར་བསྙེན་སྒྲུབ་མཛད་ནས་ཕུར་བས་བྲོ་བརྡུང་བ་ལ་སོགས་གྲུབ་རྟགས་ཁྱད་པར་ཅན་བྱུང་ཞིང་།  ཕུ་ཡི་ལུང་པ་ལ་ཕུར་བ་བཏབ་པས་ཆུ་མིག་ཆེན་པོ་རྡོལ་ནས་ད་ལྟ་ཞིང་བྱེད་པ་དེ་ནས་བྱུང་།”[34] ཞེས་ཁོང་གིས་གློ་བོ་སྟོད་དུ་དམག་བྱེད་པའི་བར་ལམ་བོན་བསྟན་སྤེལ་བའི་གོ་སྐབས་བྱུང་ཚུལ་འཁོད་ཅིང་།  ཡང་སྟོན་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་པས་ཀྱང“སྔར་གདོང་སྐྱ་ཟེར་བ་ལ་གློ་སྟོད་བདུད་ཡུལ་མུན་པའི་གླིང་ལ་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་མཛད་དོ། །བླ་མ་ཡ་ངལ་བཞུགས་པས་ཕྱིས་ཡ་ངལ་དུ་གྲགས་སོ། །”[36] ཞེས་གློ་བོ་སྟོད་ཀྱི་གདོང་སྐྱར་བོན་གྱི་བསྟན་པ་ཆེས་ཆེར་དར་བར་མཛད་པ་གསལ།

   《རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་གྱི་གདུང་རབས》ལས།  “ལ་སྟོད་གློ་བོའི་སྟོད་ཉིད་དུ། །ཡ་ངལ་གདུང་འཛིན་འབུམ་རྗེའི་མིང་། །དེ་ཡང་ང་ཡིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས། །”[37] ཞེས་ཡ་ཡལ་གྱི་གདུང་འཛིན་འབུམ་རྗེས་བོན་བསྟན་མུ་སྐྱོང་གིས་སྤེལ་བ་གསལ་ལ།  དེའི་རྗེས་སུ་ཡང་སྟོན་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་བྱོན་ཞིང་།  དེའི་སྲས་བླ་མ་སྔགས་པ་བྱ་བ་དོལ་པོ་བྱི་གཅེར་དུ་ཕེབས།  དོལ་པོའི་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས་པའི་བླ་མ་སྔ་བ་ཡིན་པར་བཤད་དོ། །[38]

   ཡང་སྟོན་རྒྱལ་མཚན་རིན་ཆེན་པའི་སྲས་ཡང་སྟོན་སྟོན་རྒོད་དེ་ཉིད་གློ་བོའི་ཀླུ་བྲག་ཏུ་ཕེབས་ཤིང་།  ཆིབས་གཡག་གིས་ཞབས་རྗེས་བཞག་པའི་བཤད་རྒྱུན་མཆིས། [39] དེ་བཞིན།  ཡང་སྟོན་ཀླུ་བྲག་པའི་གདུང་རྒྱུད་ཅེས་པ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་ཡོད་པར་འདུག་ལ།  འདི་ནི་ཀླུ་བྲག་ཕྱོགས་སུ་ཡང་སྟོན་པའི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱིས་བོན་ཆོས་སྤེལ་བའི་འབྲས་བུའོ་སྙམ།  ད་ལྟའི་ཀླུ་བྲག་གི་གནས་བབ་ལ་དཔག་ནའང་།  ཀླུ་བྲག་ཏུ་བོན་པོའི་དགོན་པ་ཡོད་ཅིང་དད་ལྡན་མང་ཚོགས་ཡོད་པར་མ་ཟད།  བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་ཡང་མང་དུ་རྙེད་པར་བརྟེན།  ཀླུ་བྲག་འདི་གློ་བོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་བོན་གྱི་ལྟེ་གནས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་བོར་ཤེས་ཐུབ་བོ། །

   རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་གྱི་རྒྱུད་ལས།  ཡང་སྟོན་གསུང་རབ་སྐྱབས་ཀྱི་གདུང་རྒྱུད་གློ་བོའི་ཡང་སྟོན་དང་།  ཡང་སྟོན་ཕུར་བ་སྐྱབས་ཀྱི་སྲས་རྒྱུད་དོལ་པོའི་ཡང་སྟོན་ཡིན་པར་འདུག་པས།  དོན་ལ་གློ་བོ་དང་དོལ་པོ་གཉིས་ཀ་རྒྱལ་གཤེན་ང་ཡལ་གྱི་རྒྱུད་པས་དུས་ཡུན་རིང་ཙམ་བཟུང་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ་ཅིང་།  སྐབས་འདི་དག་ནས་བཟུང་།  གློ་དོལ་ཕྱོགས་ཀྱི་བོན་ཆོས་ནི་རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་གྱི་གདུང་རབས་རིམ་རྒྱུད་དག་གིས་བསྐྱངས་པར་བཤད་ནའང་ཐལ་ཆེ་བ་མེད་དོ། །

གསུམ་པ།  གློ་བོའི་བོན་གྱི་རིག་གནས་ཤུལ་དངོས་ལས་བོན་ཆོས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་བལྟ་བ།

ད་ལྟའི་ཆར།  གློ་བོ་དང་དོལ་པོའི་ཡུལ་དུ་བན་བོན་ཉིས་འདྲེས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་རྒྱུན་མཐོང་ཡིན་པའི་སྟེང་།  བོན་ཆོས་ལ་འབྲེལ་བའི་རིག་གནས་སྲོལ་རྒྱུན་དང་གནའ་ཤུལ་ཞིག་རོ།  མཆོད་རྟེན་རྙིང་པ།  དགོན་ཤུལ་དཔེ་རྙིང་སོགས་མང་དུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ལ།  འདིས་ཡུལ་ཕྱོགས་འདིར་སྔོན་གྱི་སྐབས་ཡིན་ན་འདྲ་ལ།  དེང་གི་དུས་ཡིན་ནའང་ཆོག་སྟེ་བོན་ཆོས་ནི་གློ་དོལ་ཡུལ་གྱི་རིག་གནས་གཙོ་བོ་ཞིག་དང་རྒྱུན་ཡོད་པའི་བོད་རང་གི་ཤུལ་བཞག་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ།  འདིར་ཁོ་བོས་ཉེ་ལམ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་གཞིར་བྱས་ཏེ་གློ་བོ་དཔེར་བཟུང་ནས་གླེང་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །

རང་ཅག་གིས་ཁྱད་མཚར་དུ་འཛིན་བྱེད་ཅིག་ལ།  དོལ་པོའི་ཡུལ་དུ་བན་བོན་གཉིས་མཉམ་གནས་སུ་ཡོད་པའི་ཚུལ་མཆིས་ཅིང་།  རྟ་རབ་དང་ཚ་དགའ།  བྱི་གཅེར་རྣམས་སུ་དེ་སྔ་འདུ་ཁང་གཅིག་ཏུ་བན་བོན་གཡས་གྲལ་གཡོན་གྲལ་བྱས་ནས་བཞུགས་སྲོལ་ཡང་ཡོད་པར་གྲགས་པས། [40] བོན་གྱི་ལུགས་འདི་དོལ་པོའི་ཡུལ་དུ་དར་ཆེ་བ་གསལ་བར་རྟོགས།  དེ་བཞིན།  ཚུལ་འདིས་གློ་དོལ་ཕྱོགས་སུ་ནང་བའི་བསྟན་པ་ཆེས་ཆེར་དར་བའི་སྒང་ལའང་།  མཐའ་གཅིག་ཏུ་བོན་ཆོས་སྨད་པར་བྱས་པ་མིན་པར་གྲུབ་མཐའ་མཉམ་གནས་དང་རིག་གནས་ལྷན་འདུས་ཀྱི་ངོ་བོས་སྔར་བཞིན་རང་སྲོལ་མ་ཉམས་པར་གནས་པ་མཚོན་བཞིན་འདུག  བོན་ལུགས་མཆོད་རྟེན་བདག་གཉེར་མ་ཐུབ་པའི་སྐབས་ལ་བན་ལུགས་སུ་བསྒྱུར་ཅིང་རིགས་གསུམ་མགོན་པོའི་རྩིག་ཐོ་དག་ཐོག་མའི་སྐབས་ལ་བོན་ལུགས་སུ་གྲགས་པའི་བཤད་རྒྱུན་ལས་ཀྱང་།  བན་བོན་མཉམ་གནས་དང་བན་བོན་དབར་ཞི་བའི་ངང་སིམ་འདྲེས་འབྱུང་གིན་ཡོད་པའི་དོན་དངོས་གསལ་བཤད་བྱ་ནུས།

གློ་བོ་དམར་རྫོང་བྲག་ཕུག་ནས་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་རྙེད་ཅིང་ཀླུ་བྲག་ལ་བོན་གྱི་གནའ་བོའི་ཤུལ་དངོས་མང་བ་འདི་ཁོ་ནས་ཀྱང་།  ཡུལ་འདིའི་བོན་ལུགས་རིག་གནས་ཀྱི་ཟུར་ཙམ་མཚོན་ཐུབ་ཀྱིན་ཡོད།  དེ་ལ་གློ་བོ་དམར་རྫོང་བྲག་ཕུག་ནས་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་མང་པོ་ཐོན་ཡོད་ཅིང་།  ཕྱིས་ཕྱི་གླིང་བ་དག་གིས་དེ་དག་རིགས་དབྱེ་བྱས་ཏེ་དེང་གློ་སྨོན་ཐང་ཆོས་སྡེའི་རྟེན་མཛོད་ཁང་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་རེད།  ཡིན་ནའང་།  ཐེངས་འདིའི་ཉམས་ཞིབ་སྐབས་ལ་བོན་པོའི་ཡིག་ཚང་དུ་རིགས་བཀར་ཡོད་པའི་དཔེ་རྙིང་སྐོར་ཞིག་ནང་པའི་ཆོས་གཞུང་གི་སྐོར་ཡིན་འདུག་ལ།  བརྟག་དཔྱད་སྐབས་མཐོང་གསལ་ལ་འགའ་རེ་ཐོ་འགོད་ནོར་བའི་ཆའང་མཆིས།  གང་ལྟར།  དམར་རྫོང་བྲག་ཕུག་ནས་བན་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་ལྷན་དུ་རྙེད་པ་འདིས།  ཡུལ་འདིར་དེ་སྔ་བན་བོན་མཉམ་གནས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ་ཅིང་།  གློ་བོའི་ཡུལ་འདིར་བོན་གྱི་དད་མོས་རྒྱུན་རིང་གནས་པའི་ཚུལ་ཡང་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཀྱིན་ཡོད།

   གློ་བོའི་ཀླུ་བྲག་ས་ཆར་བཙན་ཁང་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་བོད་ནང་གི་བཙན་ཁང་དག་དང་མི་འདྲ་སྟེ།  སྤྱིར་བཏང་གློ་བོའི་ཡུལ་གྱི་བཙན་ཁང་དག་ནི་ཁྱིམ་ཚང་རེ་རེའི་ཁང་ཀླད་ཟུར་དུ་ས་རྩིག་གིས་གྲུབ་པའི་མིའི་གཟུགས་ཚད་ཀྱི་ཕྱེད་དང་མཉམ་པའི་ཆོས་ཁྲི་ཆུང་ཆུང་རེ་ཡོད་པ་དེ་ཡིན་ཞིང་།  ཟུར་གསུམ་ཅན་མང་ལ་ཟུར་བཞི་ཅན་ཡང་ཡོད་པ་ལོ་རེར་བོན་པོའི་བླ་གྲྭ་དག་གདན་དྲངས་ནས་ལོ་མཆོད་བྱེད་པ་ཡིན་ཟེར།  ཀླུ་བྲག་ལ་ལོ་རེར་གླིང་སྐོར་རྒྱག་པའི་སྲོལ་ཡང་ཡོད་པར་འདུག་ལ།  དེ་ནི《ཁམས་ཆེན》བཀླགས་ཚར་རྗེས་གཡུང་དྲུང་ཕུན་ཚོགས་གླིང་གི་ཉེ་འཁོར་ལ་འདུས་ཏེ་ཕོ་མོ་ཚང་མས་གཡས་བསྐོར་གྱིས་གླིང་སྐོར་བྱེད་པ་ལ་བྱ།  གཡུང་དྲུང་ཕུན་ཚོགས་གླིང་ནི་ཀླུ་བྲག་གི་བོན་དགོན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ།  དགོན་ཕུག་དང་འབྲེལ་བ་ཟབ།  དོན་ལ།  གོང་སྨོས་ཀྱི་སྲོལ་འདི་གློ་དོལ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་གཞན་དག་དུ་ནང་བའི་རྗེས་འཇུག་པ་ཚོས་ཆོས་འཁོར་རྒྱག་པའི་སྲོལ་དང་ལམ་སྲོལ་མཚུངས་ཤིང་།  བོད་དུའང་མ་ཉམས་པར་ཡོད་པ་ལྟར་རོ། །

   དེ་བཞིན་ཀླུ་བྲག་ལ་བོན་གྱི་སྤྲུལ་སྐུའི་ལམ་སྲོལ་ཡང་ད་ལྟའི་བར་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྲོལ་ལྟར་མཆིས་པ་ལས། གློ་སྨད་ཆུ་མིག་བརྒྱ་རྩའི་ལུང་པའི་གཡས་གཡོན་ལ་བོན་ནི་གང་སར་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།  ཀླུ་བྲག་ཏུ་ཀླུ་བྲག་རིན་པོ་ཆེར་འབོད་པའི་བོན་གྱི་བླ་མ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི།  མཚན་ལ་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་ཞུ་ཞིང་དགོན་ཕུག་གི་བླ་མ་ཡིན།  ཤོད་སྲོལ་ལ་དེ་སྔ་སྐྱེས་པ་ཞིག་གློ་རྒྱལ་པོའི་སྲས་མོར་ཆགས་པ་མ་གནང་བས།  འདྲེར་སྐྱེས་ཏེ་གཞན་ལ་གནོད་པའི་མཚམས་མ་ཆད།  ནང་བའི་བླ་སྤྲུལ་དང་སྔགས་པ་གང་ཡོད་བོས་ཡང་བཅོས་ཐབས་མ་བྱུང་བར།  མཐར་ཀླུ་བྲག་རིན་པོ་ཆེར་ཞུས་ཏེ་དམ་ལ་བཏགས་ཤིང་།  གློ་རྒྱལ་ཁང་ལ་བོས་ཏེ་གཟིགས་བཟོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་བཀུར།  རྫོང་གསར་གྱི་ས་འདི་ལས་དགོན་པ་འདེབ་གནས་གནང་བར་དགོན་ཕུག་ཟེར་བའི་བོན་དགོན་བཞེངས།  དགོན་པ་ཉམས་ཟིན་པའི་སྐབས་ལ་ཏན་མག་སྲིད་གཞུང་གིས་རོགས་སྐྱོར་བྱས་ཏེ་ད་ལྟའི་དགོན་པ་འདི་བསྐྱར་བཞེངས་བྱས་པ་རེད་ལ།  དགོན་ཕུག་འདི་བོད་ནང་གི་ར་ལག་གཡུང་དྲུང་གླིང་དང་འབྲེལ་ལམ་ཟབ་ཚུལ་རྟོགས་ཤིང་དོན་ལ་དེའི་ཡན་ལག་ལྟ་བུར་བྱེད་ཅིང་མཆིས། དེ་བཞིན།  གློ་དོལ་ཕྱོགས་ཀྱི་བོན་དགོན་མང་པོ་ནི་སྔགས་པས་བཟུང་བ་ཞིག་སྟེ།  དགོན་པའི་ནང་བཞུགས་པའི་སྔགས་པ་དག་གིས་ཁྱིམ་ཐབ་བཟུང་སྟེ་རྒྱུན་གྱི་སྐབས་ལ་ཁྱིམ་པ་བྱེད་པ་དེའོ། །

   གློ་བོའི་རྫར་ལའང་བོན་པོའི་ཁྱིམ་ཚང་ཡོད་ཅིང་།  བོན་བསྟན་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེར་མ་ཉམས་པར་མཐོང་ཐུབ་ཀྱིན་འདུག་ལ།  སྒེར་ལུང་ལའང་ལྷ་བོན་འདུག  འདི་ལས།  གློ་ཡུལ་གྱི་ཡུལ་ཁག་ཆེ་བ་ཚང་མར་བོན་ལུགས་ཀྱི་སྲོལ་འཛིན་མཁན་མཚམས་མ་ཆད་པར་བྱུང་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ།

   གློ་ཡུལ་གྱི་ཆོས་འཁོར་གསང་སྔགས་གླིང་དགོན་པ་ནི།  བན་བོན་གང་ཡིན་བཤད་དཀའ་བའི་དགོན་པ་ཞིག་སྟེ།  ཡུལ་མི་ཚོས་འགའ་རེས་བོན་དགོན་དང་འགའ་རེས་ས་སྐྱ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱེད།  ཡིག་ཚང་འགའ་རེར་དེ་ནི་ས་སྐྱའི་ཕྱོགས་ནས་ཡོང་བའི་བླ་མ་རྡོ་རྗེ་སེང་གེ་ཟེར་བས་ཐོག་མར་བཏབ་པར་བཤད་ཅིང་བར་དུ་འགྱུར་ལྡོག་མང་དུ་བྱུང་བའི་ཚུལ་ཡང་སྣང་།[41] དགོན་པའི་གཙོ་སྐུ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡིན་པར་དཔག་ན་རྙིང་མར་དོགས་པ་ཆེ་ཡང་།  གློ་དོལ་ཕྱོགས་སུ་སློབ་དཔོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་ནི་ཅི་འདོད་ལ་ཡོད་ཅིང་གྲུབ་མཐར་འབྲེལ་བ་ཆེར་མི་འདུག་སྟབས།  དེ་ཁོ་ནར་བརྟེན་ནས་གང་ཡིན་གསལ་བཤད་བྱེད་ཁག་པོ་བྱུང་ཡོད།  དོན་དངོས་སྟེང་བཤད་ན།  གློ་བོ་དང་དོལ་པོ་ཡུལ་གྱི་ས་ཆ་མང་པོར་བན་བོན་གཉིས་ནི་དགར་དཀའ་བའི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པ་དང་།  ཕན་ཚུན་ཁྱད་གསོད་དང་འགྲན་རྩོད་ཀྱང་ཧ་ལམ་མེད་པར་སིམ་འདྲེས་ཀྱི་ངང་ལ་ཡོད་ཅིང་།  ལྷག་པར་མི་སེར་དཀྱུས་མ་མང་པོས་དེ་གཉིས་ལ་དབྱེ་བའང་འབྱེད་མི་ནུས་པའི་ཚད་ལ་སོན།

   གློ་ཡུལ་གྱི་ཀླུ་བྲག་དང་ཆུ་མིག་བརྒྱ་རྩའི་ས་ཆར་རྟོག་དཔྱོད་བྱས་པ་ལས།  ཡུལ་འདིའི་ཡུལ་ལྷ་ནི་ཨ་བསེ་གདོང་དམར་[42] ལ་བྱེད་པ་ཤེས་ཐུབ་ཅིང་།  ཚུལ་འདི་ལས་ཀྱང་།  གནས་འདིར་བོན་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་སྔར་མུས་སུ་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ་ཀྱིན་འདུག  ཀློ་ཆུ་མིག་བརྒྱ་རྩ་ནི་ནང་བའི་གནས་མཆོག་ཅིག་ཏུ་མ་ཟད།  རྒྱ་གར་ཆོས་ལུགས་པའི་གནས་མཆོག་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུའང་བལྟ་བ་ཡིན་པ་ཉིན་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པར་གནས་མཇལ་དུ་ཡོང་མཁན་རྒྱ་གར་བ་ལས་རྟོགས་ཐུབ་ཅིང་།  ཞར་ལ་ཡུལ་འདི་བོན་གྱི་གནས་འགངས་ཆེན་ཞིག་ལའང་ངོས་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། །

མཇུག་བསྡུ།

   གོང་འཁོད་ནི་ཁོ་བོ་ཉེ་སྔོན་བལ་ཡུལ་ནུབ་ཕྱོགས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་ཁུལ་དུ་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་སྐོར་གྱི་རིག་གཞུང་རྟོག་ཞིབ་ཏུ་བསྐྱོད་སྐབས་བོན་གྱི་རིག་གནས་ལ་ཉམས་ཞིབ་རགས་ཙམ་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་བཀོད་པ་ཡིན་ཞིང་།  དེ་ཡང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལས་བོན་གྱི་རིག་གནས་འདི་ཀུན་ལ་གསལ་ཆ་དེ་ཙམ་མེད་པའི་ཚུལ་ལ་དཔག་སྟེ།  བལ་ཡུལ་གློ་དོལ་གྱི་ཡུལ་ཕྱོགས་གཙིགས་སུ་བཟུང་ནས་དཔྱད་པ་བཏང་བ་ཡིན།  གློ་བོ་དང་དོལ་པོའི་ཡུལ་འདི་བལ་ཡུལ་ནང་གི་བོད་རིགས་འདུས་སྡོད་ཆེས་ཆེ་བའི་ས་ཁུལ་གཉིས་ཡིན་ཞིང་།  བོད་རང་གི་སྐད་དང་ཡི་གེ།  རིག་གཞུང་དང་སྲོལ་རྒྱུན་སོགས་མ་ཉམས་པར་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་པ་ཆེས་ལེགས་པའི་གནས་གཉིས་ཡིན་པར་བརྟེན།  ཡུལ་འདི་གཉིས་ལ་ཡུལ་དངོས་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱིས་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་པའི་དགོས་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ།  ཁོ་བོ་རང་ཉིད་ཧི་མ་ལ་ཡའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལ་དགའ་ཞེན་ཆེ་ཞིང་དེར་འཇུག་པའི་སྤྲོ་བས་ཀུན་ནས་བརྟས་པ་ལས།  སྔ་ཕྱིར་ཐེངས་གཉིས་ལ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་དངོས་བསྐྱོད་ཀྱིས་རིག་གཞུང་རྟོག་ཞིབ་བྱས་པ་ཡིན་ལ།  དེའི་སྐོར་གྱི་རིག་གཞུང་དཔྱད་འབྲས་འགའ་རེ་ཐོན་པར་ནུས་པ་ཨེན་ཙམ་འདོན་ཁུལ་ཡིན་ན།  ཆེད་དུ་གློ་དོལ་ཕྱོགས་ཀྱི་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ཐད་ནས་ཐོག་མའི་དཔྱད་པ་སྟབས་བདེ་འདི་ཀོ་བཀོད་པ་ཡིན་ཞིང་།  སྐྱོན་དང་ནོར་འཁྲུལ་ཅི་མཆིས་གཟུར་གནས་མཁྱེན་ལྡན་དང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཤེས་རིག་ལ་མྱོང་ཆ་ཡོད་པའི་ཤེས་ལྡན་དག་གིས་མཛུབ་མོས་བཅོས་རོགས་ཞུས་པ་ལགས་སོ། །  ། །དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས།

[1] ཟླ་བ་ཚེ་རིང་།  དོལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་སྐོར་ལ་ཅུང་ཟད་དཔྱད་པ།  ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ།  2018ལོའི་དེབ་གཉིས་པ།

[2] ཆོས་འཁོར་ཚང་ཉི་མ་འོད་ཟེར།  དོལ་པོ་མོལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་གཏམ།  རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་གྱི་གདུང་རབས་ཨུན་ཆེན་ཚངས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་བཞུགས།  དོལ་པོའི་གསུང་རབ་ཉམས་གསོ་ཁང་།  2005ལོ།  ཤVII

[3] ཀཿཐོགརིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུ།  བོད་རྗེ་ལྷ་བཙན་པོའི་གདུང་རབས་མངའ་རི་སྨད་གུང་ཐང་དུ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚུལ་དེབ་གཏེར་དྭངས་ཤེལ་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང་།  ཀཿཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུའི་བཀའ་འབུམ།  སྨད་ཆ།   ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  2006ལོ།  ཤ77

[4] པདྨ་ཚེ་བརྟན།  དོལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ཤེལ་དཀར་ཕྲེང་བ།  2010ལོ།  ཤ30

[5] ཀཿཐོགརིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུ།  བོད་རྗེ་ལྷ་བཙན་པོའི་གདུང་རབས་མངའ་རི་སྨད་གུང་ཐང་དུ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚུལ་དེབ་གཏེར་དྭངས་ཤེལ་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། །  ཀཿཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུའི་བཀའ་འབུམ།  སྨད་ཆ།   ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  2006ལོ།  ཤ90-91

[6] སྨོན་ཐང་ཞེས་པར་ཕྱི་གླིང་བས“Mustang”(མུསྟང་།)ཞེས་བོས་པ་ལས།  རྒྱ་ཡིག་ལའང“木斯塘”ཞེས་འབྲི་བར་བྱེད།

[7] ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས།  བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  1987ལོ།  ཤ33

[8] གཉའ་གོང་དཀོན་མཆོག་ཚེ་བརྟན།  བརྡ་རྙིང་ཡིག་ཆའི་ཚིག་དོན་ཀུན་ཁྲོལ།  ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  2014ལོ།  ཤ61

[9] གུ་གེ་མཁན་ཆེན་ངག་དབང་གྲགས་པ།  མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས།  སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་། ཤ43

[10] གུ་གེ་མཁན་ཆེན་ངག་དབང་གྲགས་པ།  མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས།  སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་། ཤ71

[11] ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས།  བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  1987ལོ།  ཤ48

[12] ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས།  བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  1987ལོ།  ཤ56

[13] ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས།  བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  1987ལོ།  ཤ56

[14] གུ་གེ་པཎྚི་ཏ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན།  མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས།  སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་། ཤ113

[15] གུ་གེ་པཎྚི་ཏ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན།  མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས།  སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་། ཤ114

[16] གུ་གེ་པཎྚི་ཏ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན།  མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས།  སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་།  ཤ122-123

[17] གུ་གེ་པཎྚི་ཏ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན།  མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས།  སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་། ཤ128

[18] ཀཿཐོགརིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུ།  བོད་རྗེ་ལྷ་བཙན་པོའི་གདུང་རབས་མངའ་རི་སྨད་གུང་ཐང་དུ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚུལ་དེབ་གཏེར་དྭངས་ཤེལ་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང་།  ཀཿཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུའི་བཀའ་འབུམ།  སྨད་ཆ།   ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  2006ལོ།  ཤ66-67

[19] བརྒྱ་ཚོ་བཅུ་གསུམ་ནི།  གུང་ཐང་།  སྐྱིད་གྲོང་།  ནུབ་རི།  མ་ཞང་རྒྱ་ཚང་།  གློ་སྟོད།  གློ་སྨད།  དོལ་གྲུ།  བཟང་རྒྱུད་པ།  གཉམས།  དངུལ།  ཕུ་རི་མཚོ་འཁོར།  གཙང་པོ་ཟངས་ཚ་བ།  ཕ་བཞི་ཆགས་བཅས་སོ། །

[20] ཀཿཐོགརིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུ།  བོད་རྗེ་ལྷ་བཙན་པོའི་གདུང་རབས་མངའ་རི་སྨད་གུང་ཐང་དུ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚུལ་དེབ་གཏེར་དྭངས་ཤེལ་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང་།  ཀཿཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུའི་བཀའ་འབུམ།  སྨད་ཆ།   ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  2006ལོ།  ཤ71

[21] ངག་དབང་འཇིགས་མེད།  གློ་བོ་དང་གཙང་ཆོས་སྡེ་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མཐོང་ཀུན་དད་གྲོལ་མ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།  དཔལ་ངོར་ཨེ་ཝཾ་ཐར་རྩེ་བླ་བྲང་ནས་དཔར་བསྐྲུན་འགྲེམ་སྤེལ་ཞུས།  2010ལོ།  ཤ9

[22] ངག་དབང་འཇིགས་མེད།  གློ་བོ་དང་གཙང་ཆོས་སྡེ་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མཐོང་ཀུན་དད་གྲོལ་མ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།  དཔལ་ངོར་ཨེ་ཝཾ་ཐར་རྩེ་བླ་བྲང་ནས་དཔར་བསྐྲུན་འགྲེམ་སྤེལ་ཞུས།  2010ལོ།  ཤ9

[23] སྤྱི་ལོ1769ལོར་གོར་ཁས་གློ་བོ་བསྣུབས།

[24] ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས།  བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  1987ལོ།  ཤ25

[25] དཔལ་ཚུལ།  གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཕྱོགས་བསྡུས།  བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  1988ལོ།  ཤ27

[26] གུ་གེ་པཎྚི་ཏ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན།  ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ།  བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  2013ལོ།  ཤ9

[27] གུ་གེ་པཎྚི་ཏ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན།  ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ།  བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  2013ལོ།  ཤ11

[28] གུ་གེ་པཎྚི་ཏ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན།  མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས།  སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་། ཤ79

[29] གུ་གེ་པཎྚི་ཏ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན།  མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས།  སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་།  ཤ89-90

[30] ཆོས་འཁོར་ཚང་ཉི་མ་འོད་ཟེར།  དོལ་པོ་མོལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་གཏམ།  རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་གྱི་གདུང་རབས་ཨུན་ཆེན་ཚངས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་བཞུགས།  དོལ་པོའི་གསུང་རབ་ཉམས་གསོ་ཁང་།  2005ལོ།  ཤVIII

[31] ཀཿཐོགརིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུ།  རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་འབྱུང་བའི་རྩ་ལག་བོད་རྗེ་ལྷ་བཙན་པོའི་གདུང་རབས་ཚིག་ཉུང་དོན་གསལ་ཡིད་ཀྱི་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། །  ཀཿཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུའི་བཀའ་འབུམ།  སྨད་ཆ།   ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  2006ལོ།  ཤ53

[32] ཀཿཐོགརིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུ།  རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་འབྱུང་བའི་རྩ་ལག་བོད་རྗེ་ལྷ་བཙན་པོའི་གདུང་རབས་ཚིག་ཉུང་དོན་གསལ་ཡིད་ཀྱི་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། །  ཀཿཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུའི་བཀའ་འབུམ།  སྨད་ཆ།   ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  2006ལོ།  ཤ54

[33] པདྨ་ཚེ་བརྟན།  དོལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ཤེལ་དཀར་ཕྲེང་བ།  2010ལོ།  ཤ58

[34] གཉའ་གོང་དཀོན་མཆོག་ཚེ་བརྟན།  བརྡ་རྙིང་ཡིག་ཆའི་ཚིག་དོན་ཀུན་ཁྲོལ།  ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  2014ལོ།  ཤ1

[35] ཡང་སྒོམ་མི་འགྱུར་རྒྱལ་མཚན།  རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་གྱི་གདུང་རབས་ཨུན་ཆེན་ཚངས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་བཞུགས།  དོལ་པོའི་གསུང་རབ་ཉམས་གསོ་ཁང་།  2005ལོ།  ཤ50

[36] ཡང་སྒོམ་མི་འགྱུར་རྒྱལ་མཚན།  རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་གྱི་གདུང་རབས་ཨུན་ཆེན་ཚངས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་བཞུགས།  དོལ་པོའི་གསུང་རབ་ཉམས་གསོ་ཁང་།  2005ལོ།  ཤ51

[37] ཡང་སྒོམ་མི་འགྱུར་རྒྱལ་མཚན།  རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་གྱི་གདུང་རབས་ཨུན་ཆེན་ཚངས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་བཞུགས།  དོལ་པོའི་གསུང་རབ་ཉམས་གསོ་ཁང་།  2005ལོ།  ཤ54

[38] ཡང་སྒོམ་མི་འགྱུར་རྒྱལ་མཚན།  རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་གྱི་གདུང་རབས་ཨུན་ཆེན་ཚངས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་བཞུགས།  དོལ་པོའི་གསུང་རབ་ཉམས་གསོ་ཁང་།  2005ལོ།  ཤ59

[39] ཡང་སྒོམ་མི་འགྱུར་རྒྱལ་མཚན།  རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་གྱི་གདུང་རབས་ཨུན་ཆེན་ཚངས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་བཞུགས།  དོལ་པོའི་གསུང་རབ་ཉམས་གསོ་ཁང་།  2005ལོ།  ཤ61

[40] ཆོས་འཁོར་ཚང་ཉི་མ་འོད་ཟེར།  དོལ་པོ་མོལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་གཏམ།  རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་གྱི་གདུང་རབས་ཨུན་ཆེན་ཚངས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་བཞུགས།  དོལ་པོའི་གསུང་རབ་ཉམས་གསོ་ཁང་།  2005ལོ།  ཤXVIII

[41] 参见陈波:《尼泊尔洛域民族志》,巴蜀书社2011年版,第209页。

[42] ཆའར་སེ་རམ་བྷོ་ལགས་ནས་ཨ་བསེ་མདུང་དམར་ཞེས་བྲིས་སྣང་།(ཆའར་སེ་རམ་བྷོ།  ཀླུ་བྲག་གི་བླ་མ་སྟེ་བལ་ཡུལ་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་བོད་རིགས་བོན་ཁྱིམ།  འབུམ་རམས་པའི་མཐར་ཕྱིན་ཆེད་རྩོམ།  1984ལོ།)

本文系国家社科基金重大招标项目(17ZDA209)、青海民族大学服务国家战略项目“尼泊尔中部藏系族群的历史变迁及其与西藏的关系研究”(2017GB04)之阶段性成果。

0

དཔྱད་མཆན་སྤེལ།

ཁྱེད་ཀྱི་གློག་ཡིག་གི་ས་གནས་དེ་ཁྱབ་སྤེལ་བྱེད་ཀི་མིན། རྟགས * ཅན་ངེས་པར་དུ་བླུགས་དགོས།