དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་ནས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་དབར་གྱི་ལ་དྭགས་དང་གློའི་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་འབྲེལ་ལམ་སྐོར་མདོར་ཙམ་གླེང་བ།

7806


རྩོམ་པ་པོ། ངག་དབང་བདེ་ཆེན།

གཅིག ས་ཆའི་ཆགས་བབ་དང་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ།


གློ་[1]དང་ལ་དྭགས་ཞེས་པའི་རྒྱལ་ཕྲན་གཉིས་ཀྱི་ས་བབ་ཆགས་ཚུལ་གྱི་ངོས་ནས་བཤད་ན། [2]གློ་ནི་བལ་ཡུལ་གྱི་ནུབ་བྱང་གི་ཕྱོགས་སུ་ཆགས་ཤིང་། ལ་དྭགས་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ནུབ་བྱང་རྒྱུད་དུ་ཆགས་ཡོད། ཡུལ་དེ་གཉིས་ཀ་ཡང་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་སུ་ཆགས་པས། རྒྱུན་སྤྱོད་འཚོ་གནས་དང་ལུགས་སྲོལ་དང་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་སྐད་ཡིག་དེ་བཞིན་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ཀྱང་བོད་ཀྱི་མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་ལེགས་བྱང་སོགས་དང་ཆེས་ཐ་དད་དུ་མེད། དེས་ན་ལ་དྭགས་དང་གློ་ནི་ས་བབ་ཆགས་སྟངས་དང་མི་རིགས་སོགས་ཐུན་མོང་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཐད་མཐུན་ཆ་མང་དུ་མཆིས། ཡུལ་ལུང་དེ་གཉིས་ཀྱི་གཙོ་བོའི་འཚོ་གནས་ནི་ཞིང་ལས་དང་ཚོང་འཐབ་འཁོས་ལ་རག་ལས་ཡོད། གནམ་གཤིས་ལ་མཚོན་ནའང་ས་ཁུལ་དེ་གཉིས་ལ་དབྱར་ཁ་ཆར་དུས་སུ་ཡུལ་ལུང་གཞན་དང་མི་འདྲ་བར་ཆར་པ་དཀོན་པས་ས་ཁྱོན་ཕལ་ཆེ་བ་སྐམ་པོ་དང་སྐྱ་བོར་གྲུབ།དགུན་ཁ་གནམ་གཤིས་ཧ་ཅང་གྲང་ཞིང་ཁ་བ་བབས། དེས་ན་དགུན་ཁའི་ཁ་བ་དེ་གཞུར་བ་ལས་དབྱར་ཁ་རྩི་ཤིང་དང་ཞིང་ལ་ཆུ་འདྲེན་པར་ཧ་ཅང་ཕན་ཐོགས་ཆེ།

ཡུལ་ལུང་དེ་གཉིས་ཀྱི་མི་སེར་བརྒྱ་ཆ་མང་ཆེ་བ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་རྗེས་འཇུག་པ་དང་།དེ་མིན་འཇིག་རྟེན་པའི་སྤྱི་སྲོལ་འདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་ཡར་ལྷ་ལ་མཆོད་པའི་བསང་གསུར།མར་ས་བདག་དང་ཀླུ་ལ་ཀླུ་གཏོར་སོགས།མདོར་ན་འཇོག་རྟེན་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ལས་དོན་བསྒྲུབ་ཕྱིར་ཆོ་གའི་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་ལག་ཏུ་ལེན།དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་སྐྱེ་བོ་ཕོ་མོ་ཚོས་ཚེས་བཟང་དུས་བཟང་ལ་ཕྱག་མཆོད་པ་འབུལ་བའི་ཕྱིར་དགོན་པའི་ནང་གྲྭ་བཙུན་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་བར་ལུང་པ་རེ་ལ་དགོན་པ་དང་མཆོད་རྟེན་མེད་པ་ནི་དཀོན།དེ་མཚུངས་གློ་ལ་ཆ་བཞག་ན་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ནས་བལ་ཡུལ་གྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ཚུད་ཀྱང་། མི་རིགས་དང་། ཆོས་རིག་གཞུང་དག་གང་ཐད་ནས་བལ་པོའི་མི་རིགས་རྣལ་མ་དང་མི་མཐུན་ཞིང་། བལ་པོའི་མི་རིགས་ཀྱིས་ཀྱང་གློ་ལ་བྷོཊ་ཅེས་འབོད།

གཞན་ཡང་། ལ་དྭགས་དང་གློ་ཞེས་པ་གཉིས་ནི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ས་ཁུལ་ཧ་ཅང་ཁ་ཐག་རིང་པོ་གཉིས་ཡིན་ཡང་། ཧི་མ་ལ་ཡའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་ཆའི་ནང་འཁོད་པ་ལྟར་ན། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་ཙམ་ནས་ལ་དྭགས་ཀྱིས་གློ་བོའི་ཡུལ་ཆབ་འོག་ཏུ་བསྡུས་པ་དང་།[3] ཡང་སྐབས་རེ་རོགས་སྐྱོར་བྱེད་པ་སོགས་འགོ་བཙུགས་པར་གསལ་མོད།[4] གཙོ་བོ་རྒྱལ་ཕྲན་དེ་གཉིས་བར་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ཙམ་ནས་ཕན་ཚུན་གཉེན་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲེལ་ལམ་བཟང་པོ་བྱུང་ཡོད་འདུག(འོག་ནས་འཆད།)དེ་བཞིན་གློ་བོ་དེ་བལ་ཡུལ་གྱི་མངའ་འོག་ཏུ་གཏོགས་ནས་བཟུང་རྒྱལ་ཕྲན་དེ་གཉིས་བར་ཆབ་སྲིད་དང་ཚོང་སོགས་གང་ཐད་ནས་ཀྱང་འབྲེལ་བ་མེད་པ་གྱུར་བས། ད་ལྟའི་ཆར་སྤྱིར་བཏང་ས་ཁུལ་དེ་གཉིས་སུ་གནས་པའི་མི་སེར་དཀྱུས་མ་དག་གིས་ལུང་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་སྐོར་ལ་རྒྱུས་ལོན་ཤེས་རྟོགས་མཆིས་པ་ཤིན་ཏུ་ཉུང་བའི་ཚོད་དུ་སྣང་ངོ་། །

གཉིས། རྒྱལ་ཕྲན་གཉིས་ཀྱི་བར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་འགོ་འཛུགས།

དེ་ཡང་། གློ་དང་ལ་དྭགས་རྒྱལ་ཕྲན་གཉིས་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་དུས་རིམ་ཡང་། དུས་རབས་མི་འདྲ་བ་གསུམ་གྱི་ནང་བྱུང་བ་ལས།ཐོག་མར་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་གློའི་ཕྱོགས་ནས་བཤད་ན།[5] གློ་བོའི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་ཉེར་ལྔ་ཙམ་ལས་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མ་ནི་ཆོས་རྒྱལ་ཨ་མ་དཔལ་[6]དུ་ངོས་བཟུང་། ཁོང་གིས་ཕྱི་ལོའི་༡༤༤༠་དུས་རབས་བཅོ་ལྔའི་དཀྱིལ་ཙམ་ནས་གློ་བོའི་ཡུལ་ལུང་སྤྱི་ཡི་རྒྱལ་པོ་གྱུར། ཡིན་ན་ཡང་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་ཙམ་ལ་བོད་སིལ་བུའི་དུས་རབས་ཀྱི་རྗེས་ཀྱི་ལྷ་སྲས་འོད་སྲུང་གི་རྒྱུད་པ་ལས་དྲངས་པའི་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལྷ་ཆེན་ཨུར་པ་ལས་(ཨུཏྤལ་)དུས་རབ་བཅུ་གཉིས་པར་ལ་དྭགས་སྟོད་གཤམ་གཉིས་ཀྱི་དམག་བསྡོངས་ནས་ཉུང་ཏི་[7]མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ཁྲལ་དང་དཔྱ་སོགས་བསླངས་བའི་ལུགས་སྲོལ་དེ་ཡུན་རིང་ཞིག་ཏུ་གནས་པ་དང། ཡང་རྒྱལ་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གློ། སྤུ་ཧྲངས། སྟག་ཁུ[8] ཀ་ཤུ་སོགས་ཡུལ་མང་པོ་ཞིག་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས་ནས་དཔྱ་ཁྲལ་སོགས་བསླངས་པ་གསལ།[9] དེ་ལྟ་བུའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་ཁོ་ནའི་ནང་མ་གཏོགས་མེད་པའི་ཇི་ལྟར་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས་ཚུལ་དང་མངའ་འོག་ཏུ་གནས་པའི་མི་སྣའི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་དང་འབྲེལ་བའི་བསྐོར་གང་ཡང་མ་བརྙེད་སྟབས་དཔྱད་གཞིའི་ར་བ་ལས་འདས།

གསུམ། དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་གི་འབྲེལ་ལམ་གཉིས་པ།

དེའི་རྗེས་སུ་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པར་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་ཚེ་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་དམག་དྲངས་ནས་པུ་ཧྲངས་དང་གུ་གེ་སོགས་རྒྱལ་ཕྲན་དུ་མ་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས་པའི་ནང་བློ་བོ་(གློ་བོ་)ཡང་ཡོད་ཅེས་ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་སུ་གསལ་བ་[10]དེ་ཡིན་ལ་ཁེད་དེ། དུས་སྐབས་དེར་པུ་ཧྲངས་དང་གུ་གེ་སོགས་ཀྱི་ས་ཁྱོན་ཐམས་ཅད་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས་ཡོད་ན། གློ་བོའི་ས་གནས་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཟུར་དུ་ལྷག་མི་སྲིད། ཡིན་ནའང་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་འགོ་བཙུགས་པ་ནས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་མཇུག་བར། གློ་ལ་ཛུམ་ལང་[11]གི་དམག་ལན་མང་དྲངས་པ་རྣམས་ར་མེཤ་ཀུ་མཱར་ཌྷུང་གེལ་གྱིས་གློ་རྒྱལ་ཕྲན་ཞེས་པའི་དེབ་ནང་ཁ་གསལ་གོ་བདེ་ངང་བཀོད་པ་ལྟར་ན།[12] ལ་དྭགས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་འོག་ཏུ་མེད་ཚོད་འདུག དེ་བཞིན་དེའི་སྐབས་ལ་དྭགས་ཀྱིས་གློ་བོ་ཡང་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས་པ་དེ་ལྟའི་གནས་ཚུལ་ནི། གློ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཡིག་ཆ་ང་རང་ལག་ཏུ་འབྱོར་བའི་ནང་ལ་མ་མཇལ། ངས་མ་མཐོང་བས་དོན་དངོས་ལ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པ་མི་སྲིད་ཀྱང་། སྔོན་གྱི་རྒྱལ་རབས་ནི་ཕལ་ཆེར་རང་གི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་བླ་མ་ལ་ཧ་ཅང་དད་གུས་ཆེ་དྲགས་པས་ཁོང་རྣམ་པས་བྱས་རྗེས་ལ་ཆེ་བསྟོད་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་ཧ་ཅང་མང་བས། རྒྱལ་རབས་དེས་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རིམ་བྱོན་གྱི་ཕྱག་རྗེས་ལ་ཆེ་བ་བརྗོད་པ་ཙམ་མིན་ནམ་སྙམ། དེ་བཞིན་ར་མེཤ་ཌྷུང་གེལ་གྱིས་དེའི་སྐབས་ལ་དྭགས་གདུང་རབས་སུ་ལ་དྭགས་དམག་གིས་གློའམ་མུསྟཱང་ཡང་དབང་དུ་བསྡུས་ཞེས་བརྗོད་ཀྱང་། གློ་བོའི་ནང་ཁུལ་གྱི་གནས་སྟངས་ལས་ལ་དྭགས་ཀྱི་དམག་མི་རྣམས་གློའམ་མུསྟཱང་གི་དཔུང་རོགས་སུ་ཡོངས་པ་ར་སྤྲོད་བྱེད་ནུས།[13] ཞེས་གསལ་ཁ་རྒྱས་པར་གསུངས་གནང་ཡོད། མདོར་ན་དུས་རབས་འདིའི་ནང་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་དམག་དཔུང་གིས་གློ་ལ་ཐེངས་ཁ་ཤས་རོགས་རམ་གནང་འདུག

དེས་ན་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་དང་བཅུ་དྲུག་པར་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་གློ་བོ་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས་ཞེས་པ་ནི་དེའི་སྐབས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་། ཡིག་ཆ་དང་གཤིབ་སྡུར་བྱས་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་བདེན་མཐའ་མ་རྙེད། ཡིན་ནའང་དེ་ལྟར་བརྗོད་ནས། རྒྱལ་ཕྲན་དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱལ་ཕམ་ལ་ངོས་ལེན་མི་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། ལ་དྭགས་ཀྱིས་གློ་ལ་དམག་དྲངས་བ་མ་ཡིན་པར་གློ་ལ་དཔུང་རོགས་བྱས་ཡོད་ཅེས་ར་སྤྲོད་པ་ནི། རྒྱལ་ཕྲན་དེ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུས་རབས་དེའི་སྐབས་ནས་འབྲེལ་ལམ་ཡག་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་མཚོན་པའི་ཕྱིར་ཡིན།

བཞི། དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་གི་འབྲེལ་ལམ་གསུམ་པ།

དེ་ནས་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ནང་རྒྱལ་ཕྲན་དེ་གཉིས་ཀྱི་དབར་གཉེན་སྒྲིག་གི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ནས་བརྗོད་ན། ལ་དྭགས་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ནང་གསལ་བ་ནི་གློ་དང་ལ་དྭགས་བར་གཉེན་སྒྲིག་གི་འབྲེལ་བ་ཐེངས་གཅིག་བྱུང་བ་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཚོས་མགྲིན་དབྱངས་གཅིག་གྱུར་གྱི་ཞལ་བཞེས་ཀྱང་། གློ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་འགའ་ལས་གཉེན་སྒྲིག་གི་འབྲེལ་བ་གཉིས་སམ་གསུམ་བྱུང་མྱོང་བ་ཡོད་པ་གསུངས་པ་དེ་དག་འདིར་ཁ་གསབ་བྱེད་པར་འདོད།

དེ་ཡང་གློ་དང་ལ་དྭགས་གཉིས་ཀར་མཐུན་མོང་དུ་གྲགས་པ་ནི་གློ་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་ཐོག་བཅུ་གཉིས་པ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་(རྒྱལ་ཁྲིར་འཁོད་ལོ།༡༧༢༠)གྱིས་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཉི་མ་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་སྲས་མོ་ནོར་འཛིན་བདེ་ལེགས་དབང་མོ་དང་ལྷན་དུ་གཉེན་སྒྲིག་མཛད་པ་དང་། གློའི་རྒྱལ་པོ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་གཅེན་མོ་ཉི་ཟླ་དབང་མོ་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་སྲས་བདེ་སྐྱོང་རྣམ་རྒྱལ་དང་གཉེན་སྒྲིག་མཛད་པ་དེ་ཡིན། ཡིན་ནའང་ཡིད་ཕངས་པ་ཞིག་ལ་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་གཉེན་སྒྲིག་དེ་ལམ་ལྷོང་མ་བྱུང་སྟེ། གློའི་རྒྱལ་པོ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་རྒྱལ་ཁྲིར་འཁོད་ནས་སྐུ་ཚེ་ཡུན་རིང་མ་བཞུགས་ཤིང་། ཁོང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་ཡང་ནར་མ་སོན་པས་གཅེས་མ་ནོར་འཛིན་དབང་མོས་དཀའ་སྡུག་མང་པོ་མྱངས་བ། རྒྱལ་མོ་ནོར་འཛིན་དབང་མོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་བྲིས་པའི་ཉིན་དེབ་”ཕྱག་དེབས་ཆེན་མོ་”ཞེས་པ་ཞིག་ནང་གསལ་ཞེས་གྲགས་ཀྱང་། ཕྱག་དེབ་དེ་ད་ལྟ་གར་སོང་ཆ་མེད་དུ་སོང་ཞེས་ར་མེཤ་ཌྷུང་གེལ་གྱིས་གསུངས།[14]

དེ་བཞིན་གློའི་རྒྱལ་པོ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་གཅེན་མོ་ཉི་ཟླ་དབང་མོ་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་སྲས་བདེ་སྐྱོང་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་བཙུན་མོར་བརྫངས་པ་ཡང་། སྲས་ས་སྐྱོང་རྣམ་རྒྱལ་འཁྲུངས་ནས་མ་མཐུན་པར[15]་གློ་རུ་ལོག་ཕེབས་པ་ནི། ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་ལས།[16] བདེ་སྐྱོང་རྣམ་རྒྱལ་ལ་ལྷོ་མོ་ལྡང་ལྷོ་མོན་ཐང་ནས་ཉི་ཟླ་དབང་མོ་བཙུན་མོར་ཞུས་ནས། རྒྱལ་སྲིད་ལ་དབང་བསྐུར། སྲས་ས་སྐྱོང་རྣམ་རྒྱལ་[17]འཁྲུངས་ནས། མ་མཐུན་པར་བཅད་ནས། རྒྱལ་མོ་ལྷོ་[18]རུ་ལོག་ཕེབས། ཅེས་གསུངས།

དེ་ཡང་ཉི་ཟླ་དབང་མོ་ནི་གློ་བོའི་རྒྱལ་པོའི་སྲས་མོ། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་སྟེ་རྒྱལ་མོ། གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་གྱི་རྒྱལ་ཡུམ་སྟེ། ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་དྲུག་པ་དྲུག་པ་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་དང་ཀརྨ་ཞྭ་དམར་བཅུ་པ་ཆོས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་བུད་མེད་ཀྱི་སྤྲུལ་སྐུ་ཐོག་མ་བསམ་ལྡིང་རྡོ་རྗེ་འཕག་མོའི་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་སྐལ་བཟང་ཆོས་ལྡན་བདེ་ཆེན་དབང་མོའི་རྒྱལ་ཡུམ་ཡིན་པར་གསུངས་ཡང་།[19] སྐབས་བབས་རྩོམ་ཤོག་འདིའི་བརྗོད་བྱ་དངོས་ལས་འཕྱན་འགྲོ་བའི་སྐྱོན་དུ་མཐོང་བས་ཁོང་གི་སྐོར་སྐབས་འདིར་མི་སྤྲོས་པར་འདིར་མཚམས་བཞག་གོ

གློའི་རྒྱལ་པོ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་ཡུམ་དང་ཡབ་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་ཐོག་བཅུ་གཅིག་པ་ཚེ་དབང་ལྷུན་གྲུབ་(རྒྱལ་སྲིད་བཟུང་ཡུན།༡༧༡༡-༡༧༢༣)ཀྱི་བཙུན་མོའི་མཚན་ལའང་ནོར་འཛིན་དབང་མོ་ཞེས་བརྗོད་པ། ཁོང་ཡང་ལ་དྭགས་ནས་བཙུན་མོར་བསུས་པ་ཡིན་ཏེ། སྐབས་འདིར་གློ་ལ་མཚན་གཅིག་པའི་ལ་དྭགས་ཀྱི་སྲས་མོ་གཉིས་བྱུང་ཞིང་། གཅིག་ལ་ཨ་པི་ནོར་འཛིན་[20]དང་གཅིག་ཤོས་ལ་གཅེས་མ་ནོར་འཛིན་ཞེས་བརྗོད། ད་དུང་ཁོང་ལ་ཨ་པི་ནོར་འཛིན་ཞེས་བརྗོད་སྟངས་ལྟར་ན་ཁོང་ཡང་ལ་དྭགས་ནས་ཡིན་པ་ར་འཕྲོད་བྱུང་ཏེ། གློ་བོའི་སྐད་ནང་རྨོ་མོ་ལ་ཨ་པི་ཞེས་མི་འབོད་ཅིང་། མདོར་ན་གཅེས་མ་ནོར་འཛིན་ཞེས་གཅེས་མ་དང་ཨ་པི་ནོར་འཛིན་ཞེས་ཨ་པི་ཞེས་པ་ནི་ལ་དྭགས་ཀྱི་སྐད་ཡིན་པས་ལ་དྭགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་བཏགས་པ་ཕྱིས་སུ་གློ་ལའང་དེ་ལྟར་གྲགས་པ་ལྟར་སྣང་། ད་དུང་པི་ཊེཀ་(Luciano petech) གྱིས་ཕྱི་ལོ་༡༧༢༤་ལ་ཞྭ་དམར་བ་དང་སི་ཏུ་པཎ་ཆེན་གཉིས་གངས་རི་ཀཻལཱ་ཤར་ཕེབས་སྐབས་རྒྱལ་པོ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་དང་བཙུན་མོ། ད་དུང་ཡབ་ཡུམ་བཅས་ཀྱིས་སྣེ་ལེན་ཞུས་ཞེས་བཤད་ཅིང་། དེ་དུས་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་དང་ཡུམ་གཉིས་ཀ་ནོར་འཛིན་དབང་མོ་ཞེས་མིང་གཅིག་ཡིན་པའི་ལ་དྭགས་ཀྱི་སྲས་མོ་ཡིན་པ་དང་། ཡུམ་ནོར་འཛིན་དབང་མོ་ལ་ཨ་པི་ཞེས་རྨོ་བོ་ཞེས་བརྗོད་འདུག་པས།[21] མདོར་ན་གློ་ལ་ལ་དྭགས་ནས་བཙུན་མོ་གཉིས་བསུས་ཡོད། ཡིན་ནའང་བཙུན་མོ་དེ་གཉིས་ཀ་གློ་རུ་ནམ་ཞིག་ལ་བཙུན་མོར་བཞེས་པའི་ལོ་ཚིགས་ནི་མི་གསལ། རྒྱལ་ཕྲན་གཉིས་ཀྱི་བར་གཉེན་སྒྲིག་གི་འབྲེལ་བ་འཛུགས་པ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་མཚོན་ཡང་། བཙུན་མོ་རྣམས་ནམ་ཞིག་ལ་ཁབ་ཏུ་བཞེས་པའི་ལོ་ཚིགས་ཡིག་ཆར་མི་གསལ་བ་ནི་ཡ་མཚན་དང་བློ་ཕམ་དགོས་པའི་གནས་ཞིག་མཐོང་།

གློ་བོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ལས་གློ་དང་ལ་དྭགས་ཀྱི་བར་གཉེན་སྒྲིག་གི་འབྲེལ་བ་གཉིས་སམ་གསུམ་ཙམ་བྱུང་ཞེས་པ་གཉིས་ནི་གོང་དུ་བརྗོད་པའི་ལ་དྭགས་ཀྱི་སྲས་མོ་གཅེས་མ་ནོར་འཛིན་དབང་མོ་དང། ཨ་པི་ནོར་འཛིན་དབང་མོ་གཉིས་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་པར་མི་འཐད་པར་མི་སྣང་།གསུམ་པ་ནི་གློ་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རབས་ཞེས་ས་སྐྱའི་བླ་མ་བཅོ་བརྒྱད་ཁྲི་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་(༡༩༢༠-༢༠༠༧)ཡིས་མཛད་པ་ར་མེཤ་ཌྷུང་གེལ་གྱི་ལུང་འདྲེན་མང་པོ་ཞིག་བྱས་ཡོད་ཀྱང་དེབ་དེ་ད་ལྟ་ལག་སོན་མ་བྱུང་། དེ་ཡང་དེ་ལས་གློའི་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་ཐོགས་དགུ་པ་བསམ་གྲུབ་རབ་བརྟན་(རྒྱལ་སྲིད་བཟུང་ཡུན།༡༦༠༩-༡༦༡༠ཡས་མས-༡༦༥༥)གྱིས་ལ་དྭགས་ཀྱི་སྲས་མོ་ཉི་ཟླ་དབང་མོ་ཞེས་པ་དང་ལྷན་དུ་གཉེན་སྒྲིག་མཛད།[22]ཅེས་གསུངས་ཀྱང་། ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དྲུག་རྒྱའི་ནང་ལ་དྭགས་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་ནང་སྲས་མོ་ཉི་ཟླ་དབང་མོ་ཞེས་ཡོད་པ་མི་མངོན་ཡང་། པི་ཊེཀ་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་༡༦༡༧ཙམ་ལ་གུ་གེའི་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོར་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་གཅེན་མོ་བརྫངས་ཀྱང་ལམ་ཕྱེད་ཙམ་ནས་ལ་དྭགས་ལ་ཕར་ལོག་རྒྱུའི་བཀའ་བཏང་།[23] ཞེས་པའི་སྲས་མོའི་མཚན་ལ་ནི་ནོར་འཛིན་དབང་མོར་གསལ། དེས་ན་དུས་ཕྱིས་སུ་གློ་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོར་བརྫངས་ནས་གོང་གི་ཨ་པི་ནོར་འཛིན་ཞེས་པ་དེ་མིན་ནམ་སྙམ་ཡང་། དེ་ལྟར་ན་ཁོང་ནི་གུང་ལོ་བརྒྱ་དང་ཉི་ཤུ་ལྷག་བཞུགས་པ་ཐལ་ཏེ། ཨ་པི་ནོར་འཛིན་ནི་༡༧༢༤འམ་༡༧༢༥གང་རུང་ལ་གྲོངས་པ་ཚོད་དཔག་བྱེད་ནུས་སྟེ། སི་ཏུ་པཎ་ཆེན་དང་ཞྭ་དམར་མཁན་པོ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་གངས་རི་ཀཻ་ལཱཤ་ལ་གནས་སྐོར་ལ་ཕེབས་པའི་ལམ་དུ་སྟེ་ཕྱི་ལོ་༡༧༢༤ལོར་རྒྱལ་པོ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་དང་། ཁོང་གི་རྒས་ཡོལ་སོང་བའི་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱིས་ཕེབས་སུ་ཞུས།ཡིན་ནའང་། ཁོང་གཉིས་གངས་རི་ཀཻ་ལཱཤ་ས་ཁུལ་ནས་ཕྱིར་ལོག་ཕེབས་པའི་དུས་སུ་སྟེ་ཧ་ལམ་ཕྱི་ལོ་༡༧༢༥རྗེས་སུ་རྒས་ཡོལ་སོང་བའི་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་གཟིགས་མེད། ཅེས་པ་ལྟར་ན་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་༡༧༢༤ཡང་ན་༡༧༢༥བར་སྐུ་གྲོངས་པ་ལྟར་སྣང་། དེས་ན་གློ་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རབས་ལས་གློའི་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་ཐོགས་དགུ་པ་བསམ་གྲུབ་རབ་བརྟན་གྱིས་ལ་དྭགས་ཀྱི་སྲས་མོ་ཉི་ཟླ་དབང་མོ་ཞེས་པ་དང་ལྷན་དུ་གཉེན་སྒྲིག་མཛད་ཅེས་པ་དེ་ལ་ཡིག་ཆའི་རྒྱབ་རྟེན་མ་རྙེད།

དེས་ན་གོང་དུ་བརྗོད་ཟིན་པ་ལྟར་གློའི་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་ཐོག་བཅུ་གཉིས་པ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་དང་ལ་དྭགས་རྒྱལ་མོ་གཅེས་མ་ནོར་འཛིན་དབང་མོ་གཉིས་ལ་སྲས་བསྟན་འཛིན་དབང་རྒྱལ་(༡༧༡༧-༡༧༥༠)འཁྲུངས་ནས་ལོ་བཅུ་གཅིག་ཙམ་ནར་མ་སོན་པའི་སྐབས་འགྱེལ་བའི་གང་ལ་རྡོག་བརྫིས་ཞེས་པའི་དཔེ་ལྟར་ཡབ་རྒྱལ་པོ་གྲོངས།(རྒྱལ་པོ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་ཕྱི་ལོ་༡༧༢༧-༡༧༢༩ཙམ་ལ་འདས།)ཡུམ་རྒྱལ་མོས་ལོ་དྲུག་ཙམ་རིང་རྒྱལ་ཚབ་གནང་ནས་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས། དེ་ནས་རྒྱལ་སྲས་བསྟན་འཛིན་དབང་རྒྱལ་ལ་རྒྱལ་སྲིད་ཕུལ་ཡང་། ཡུམ་དང་རྒྱལ་སྲས་གཉིས་ཀས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་སྐབས་ཛུམ་ལང་གི་བཙན་འཛུལ་ལན་མང་གྱིས་དཀའ་ངལ་ལ་གདོང་ལེན་བྱ་ཐབས་བྱས་ཀྱང་། གློ་སྨད་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཡོངས་རྫོགས་རིམ་པས་ཛུམ་ལང་གི་དབང་དུ་ཤོར་བ་མ་ཟད། གློ་སྟོད་ཀྱང་ཛུམ་ལང་གི་རྟེན་འབུལ་མངའ་ཁོངས་སུ་གྱུར། ཕྱི་ལོ་༡༧༨༩གོརྑཱས་ཛུམ་ལང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་བལ་ཡུལ་ནེ་པཱལ་མངའ་ཁོངས་བཙུད་པ་དང་ལྷན་གློའི་རང་བཙན་དང་ས་ཁུལ་གཉིས་ཀའང་བལ་ཁོངས་སུ་ཤོར་བས། དེ་ནས་གློའི་ཕྱོགས་ནས་རང་གི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཕྲན་དང་འབྲེལ་བ་ཆད་པས། དེ་དང་མཉམ་དུ་ལ་དྭགས་ལའང་དེ་ནས་འབྲེལ་བ་ཆད་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་མོ།།

ལྔ། མཇུག་གི་གཏམ།

གློ་དང་ལ་དྭགས་ཞེས་ད་ལྟའི་ཆར་ས་ཆ་ཧ་ཅང་ས་ཐག་རིང་ཞིང་གནས་སྡོད་ཀྱི་མང་ཚོགས་དབར་ཕན་ཚུན་གློ་དང་ལ་དྭགས་ཞེས་མིང་ཡང་ཐོས་མྱོང་བ་དཀའ་བའི་ཡུལ་ལུང་གཉིས་དེ། དུས་རབས་འགའ་ཡི་སྔོན་དུ་དམག་དང་དཔུང་རོགས། གཉེན་སྒྲིག་གི་འབྲེལ་ལམ་ཡོད་པ་ནི་ད་ལྟ་ཡིག་ཆ་འགའ་ཡི་ནང་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་པ་འགའ་ཡི་ཞལ་དུ་གྲགས་པ་ཙམ་ཡིན། དེ་ཡང་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་ནས་ཆབ་སྲིད་མངའ་དབང་གི་འབྲེལ་བ་དང་། དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་འགོ་འཛུགས་པ་ནས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དེ་སྲ་བརྟན་གནས་ཕྱིར་གཉེན་སྒྲིག་འབྲེལ་བ་བཙུགས། ཡིན་ནའང་ཡིད་ཕངས་པ་ཞིག་ལ་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་མཇུག་ལ་གློའི་རང་བཙན་ཤོར་བ་དང་ལྷན་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཕྲན་དེ་གཉིས་ཀྱི་མཐུན་འབྲེལ་ཡང་བཞི་ཤད་བཀོད་དོ།།

མཆན། བརྗོད་གཞི་འདིའི་ཐོག་དབྱིན་ཡིག་ནས་ལ་དྭགས་དབུས་གཞུང་རིག་གནས་མཐོ་སློབ་ཁང་དུ་འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་ལ་དྭགས་སློབ་སྦྱོང་ཚོགས་པའི་གོ་སྒྲིག་འོག་ཐེངས་བཅུ་དགུ་པའི་ཚོགས་འདུ་༢༠༡༩-༨-༣༡ནས་ཟླ་བ་༩-ཚེས་༤བར་ཉི་ལྔའི་རིང་ཚོགས་འདུ་ཡི་སྐབས་ལ་སྒྲོག་སྦྱང་ཞུ་བའི་གོ་སྐབས་བྱུང་བ་དང་།ད་ལན་རྒྱ་གར་དྷི་པ་ལིའི་དུས་ཆེན་གྱི་གུང་སེང་ཕྱི་ལོ་༢༠༡༩ ཟླ་༡༠ ཚེས ༢༧-༢༩ རིང་བོད་ཡིག་ཏུ་བྲིས།


དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།

བོད་ཡིག་རྒྱུ་ཆ།

༡༽རྩོམ་པ་པོ་མི་གསལ།ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས།བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་༡༩༨༧ལ་པར་དུ་བསྐྲུན།

༢༽ཡོ་སེབ་དགེ་རྒན།བླ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་འཆི་མེད་གཏེར།

༣༽བཀྲ་ཤིས་རབ་རྒྱས། མར་ཡུལ་ལ་དྭགས་ཀྱི་སྔོན་རབས་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་། གླེ་ལ་དྭགས། ༢༠༠༦།

༤༽ མཁན་པོ་བཀྲ་ཤིས་བསྟན་འཛིན།གློ་ལྗོངས་ཆོས་ཀྱི་ཞིང་སར་བསྟན་པ་འཕེལ་རིམ་གྱི་དཀར་ཆག་དྭངས་ཤེལ་མེ་ལོང་།

༥༽མཁན་པོ་ངག་དབང་འཇིགས་མེད།མུསྟང་གི་ལོ་རྒྱུས་བྱིས་པའི་མགྲིན་གླུ།

༦༽ ར་མེཤ་ཀུ་མཱར་ཌྷུང་གེལ་གྱིས་བརྩམས།ངག་དབང་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱིས་བསྒྱུར།གློ་རྒྱལ་ཕྲན།བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནས་༢༠༡༧།


English reference

  1. Luciano Petech, THE KINGDOM OF LADAKH, C.950-1842 A.D
  2. A.H Francke, ANTIQUITIES OF INDIAN TIBET
  3. Michel Peissel, MUSTANG, A LOST TIBETAN KINGDOM
  4. David P. Jackson, THE MOLLAS OF MUSTANG, Historical, Religious and Oratorical Tradition of the Nepalese Tibetan Borderland
  5. Ramesh K. Dunghel, THE KINGDOM OF LO (MUSTANG)

[1]དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་སྨད་ཙམ་ནས་གློའི་རྒྱལ་ཕྲན་དེ་བལ་ཡུལ་མངའ་འོག་ཏུ་ཚུད་པ་ནས།གློ་ཡང་སྐབས་རེ་བློ་ཞེས་པའི་མིང་འདི་ད་ལྟ་བོད་རིག་པའི་ཡིག་ཆའི་ནང་དང་།རྒྱལ་ཕྲན་འདི་ཡི་མི་རིགས་དང་ཧི་མ་ལཱ་ཡའི་མི་སྣས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་ལས།བལ་པོ་དང་དབྱིན་ཡིགདེ་བཞིན་ཕྱི་ཡི་མིས་གློ་བོའི་རྒྱལ་ས་སྨོན་ཐང་ཞེས་པ་ལས་ཟུར་ཆགས་པ་གྲགས་པའི་མུསྟཱང་ཞེས་པ་དེ་གློ་བོའི་ཡུལ་སྤྱི་ལ་སྤྱོད།

[2]གློའི་ཆ་སྙོམས་ས་བབ་མཐོ་ཚད་ནི་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་མི་ཊར་༢༥༠༠ཡས་མས་ཡིན་ལ།མི་གྲངས་༡༥༠༠༠ཙམ་ཡོད།

[3]བོད་སིལ་བུའི་དུས་རབས་ཀྱི་རྗེས་ཀྱི་ལྷ་སྲས་འོད་སྲུངས་ཀྱི་རྒྱུད་པ་ལས་དྲངས་པའི་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལྷ་ཆེན་ཨུར་པ་ལ་(ཨུཏྤལ)དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་ཙམ་ལ།ལ་དྭགས་སྟོད་གཤམ་གཉིས་ཀྱི་དམག་བསྡོངས་ནས།ཉུང་ཏི།བློ་བོ(གློ་བོ) པུ་ཧྲངས་སོགས་ཡུལ་ལུང་མང་པོ་ཆབ་འོག་ཏུ་བསྡུས་ནས།ལོ་རེར་ཁྲལ་སོགས་འབུལ་དགོས་པ་བྱུང་སོགས་འཆད།  ༼ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས། ཕྱི་ལ། ༡༩༨༧། ཤོག ༤༣༽

[4]དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པར་(c.1723 A.D)ལ་དྭགས་ཀྱི་དམག་དཔོན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྡོ་རྗེ་ཞེས་པས་གློ་ལ་མོན་གྱི་དམག་གིས་དཀའ་ངལ་འཕྲོད་བཞིན་པའི་སྐབས་དམག་དཔོན་དེས་དམག་མིས་བདུན་བཅུ་སྐོར་བཅས་ཀྱིས་གློའི་དཀའ་ངལ་བཟློགས་པར་བྱེད། ༼Francke  ༡༩༢༦ ཤོག ༢༣༠༽ཡང་༡༧༨༠ནང་ཚུན་ན་གོརྑཱ་ཡིས་པར་ཝཏ་དང་ཛུམ་ལང་གཉིས་བལ་ཡུལ་མངའ་ཁོངས་སུ་བཙུད་པའི་སྐབས་པར་ཝཏ་དང་ལ་དྭགས།གྲོ་ཤོད་བཅས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ན་བརྟེན་ནས་གློ་བོར་ཡུན་ཐུང་རིང་རང་བཙན་ཐོབ།༼ ཌྷུང་གེལ། ཕྱི་ལོ། ༢༠༡༧། ཤོག ༡༢༦༽

[5]ཌྷུང་གེལ། ཤོག ༩༩ ལ་གཟིགས།

[6]ཆོས་རྒྱལ་ཨ་མ་དཔལ་ནི་ཕྱི་ལོ་༡༣༨༧ལ་འཁྲུངས་པ།དེའི་སྐབས་གློ་དེ་ཡ་རྩེ་དང་གུང་ཐང་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་དང་།ཁོང་ནི་དང་ཐོག་རྫོང་དཔོན་ལ་འཁོད་པ་དང་ཕྱིས་སུ་ཡ་རྩེ་དང་གུང་ཐང་རྒྱལ་རྒྱུད་གྱོང་གུན་ཆེན་པོ་ཕོག་པ་ལས།སྤྱི་ལོ་༡༤༤༠ལོར་གློར་རང་བཙན་ཐོག་མ་ཐོབ་སྟེ་རྫོང་དཔོན་ཨ་མ་དཔལ་གློ་བོའི་སྤྱིའི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མ་གྱུར།  ༼ ཌྷུང་གེལ། ཕྱི་ལོ། ༢༠༡༧། ཤོག ༩༡༽ 

[7] དེང་སང་ཧི་མ་ཅཱལ་མངའ་སྡེའི་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་ཀུལླུ་ཞེས་པ་དེ་ལ་གོ

[8] སྟག་དང་ཁུ་ཚུར་ཞེས་བལ་ཏིསྟན་རུ་ཡོད་པའི་ཡུལ་ལུང་གཉིས་ཡིན།

[9]ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས། ཕྱི་ལོ་༡༩༨༧། ཤོག ༤༣།

[10]ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས།ཤོག་གྲངས།༤༨

[11]དུས་རབས་༡༡-༡༤བར་ཁ་སའམ་ཡ་རྩེས་བལ་ཡུལ་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་མང་པོ་ཞིག་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས་ཡོད་པའི་ནང་ཛུམ་ལང་ཡང་ཡོད། ཕྱིས་དུས་རབས་༡༨མཇུག་ནས་བལ་ཁོངས་སུ་ཚུད།

[12]ཕྱིས་སུ་ཡ་རྩེའི་རྒྱལ་ཕྲན་ཁ་ཐོར་ནས་ཛུམ་ལང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་དེ་སྟོབས་ཤུགས་ཆེས་ཆེར་ཕེལ་བ་དང་བསྟུན། ལོ་ངོ་ཉི་བརྒྱ་ལས་ལྷག་གློ་ལ་དམག་དཔུང་ཡང་ཡང་མངགས་ནས་བཙན་འཛུལ་དང་དཀའ་ངལ་ཚད་མེད་མྱངས་ཏུ་བཅུག

[13] ཌྷུང་གེལ། གློ་རྒྱལ་ཕྲན། ཤོག་གྲངས། ༡༣༠

[14] ཌྷུང་གེལ། གློ་རྒྱལ་ཕྲན། ཤོག་གྲངས། ༡༤༨ 

[15]རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་མོ་གཉིས་མ་མཐུན་པའི་སྐོར་ལ་དྭགས་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་ནང་བཤད་ཚུལ་མ་འདྲ་བ་ཁ་ཤས་ཡོད།

[16]ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས།ཤོག་གྲངས།༦༥། ཡོ་སེབ་དགེ་རྒན། བླ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་འཆི་མེད་གཏེར། དེའི་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཚང་མའི་ནང་གཅིག་པ་གསལ།

[17] སྲས་དེ་ལ་དྭགས་ཧེ་མི་དགོན་དུ་གྲྭ་པ་མཛད་ནས་སྐྱབས་མགོན་རྒྱས་སྲས་ཞེས་ཞུས། དེ་ནས་བཟུང་ཧེ་མི་དགོན་པར་མཆོད་མཛད་དང་གོས་ཆེན་གསེར་དངུལ་གྱི་མཆོད་རྫས་དང་། རྒྱ་ནག་གི་ཞལ་དཀར་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་དང་རྒྱ་རུམ་གྱི་བཞུགས་གདན་སོགས་དཔལ་འབྱོར་ལོངས་སྤྱོད་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་རྒྱལ་སྲས་དང་པཎ་ཆེན་སྐུ་མཆེད་ཡིན་པས་ཡིན་ཞེས་མང་ཡུལ་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཟླ་སྣང་གསར་པའི་མཆན་ཡིག་ནང་གསལ།

[18]ལ་དྭགས་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་ནང་གློ་སྨོན་ཐང་ལ་ལྷོ་མོ་ལྡང་དང་ལྷོ་མོན་ཐང་བྲིས་པ་ལྟར་ན། འོག་ཏུ་ལྷོ་ལ་ལོག་ཕེབས་ཞེས་པ་དེའང་གློ་ལ་ཡིན་པ་འདྲ་སྣང་ཡང་། ཁོང་གི་སྐུ་ཚེའི་མཇུག་ནི་གཙང་དུ་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་རྣམ་པའི་ཡུམ་དུ་གྱུར་བ་དེ་ཡིན་པས་ལྷོ་ཞེས་པ་དེ་རྩོད་གཞི་ཞིག་ཏུ་སྣང་། ཡིག་ཆ་གཞན་གྱི་ནང་རྒྱལ་མོ་རང་ཡུལ་དུ་མ་བཞུགས་པར་དབུས་གཙང་ཕྱོགས་ལ་བསྐྱོད་ཅེས་བཤད།

[19]https://www.tsanpo.com/forum/27118.htmlདྲྭ་ཚིགས་འདིའི་ནང་།TsanPo.comབཙན་པོ་ཚང་ཞེས་པའི་ནང་”ཧི་མི་རྒྱལ་སྲས་སྲིད་སྐྱོང་རྣམ་རྒྱལ་དང་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས།”ཙོང་ཁ་ཚེ་བརྟན་རྒྱལ་གྱིས་བྲིས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་མམ་ཟིན་ཐོ་ཞིག

[20] Francke, ༡༩༢༦ ཤོག་གྲངས། ༢༣༠ནང་”སྤྱི་ལོ་༡༧༢༣ལ་གཅེས་མ་ནོར་འཛིན་དབང་མོ།གློའི་སྡེ་པ་བཅས་ཕར་ཕེབས་སྐབས་སུ། ཚུལ་ཁྲིམས་རྡོ་རྗེས་སྐྱེལ་དུ་རྫངས་པར། གློའི་སྡེ་པ་ཡབ་ནས་མཛད་མ་བདེ་བ་ཞིག་ལ།འཛུམ་ལང་པ་དང་འཁོན།སྡེ་པ་རང་། ཨ་པི་ནོར་འཛིན།ཞལ་ངོ་དཔོན་བློན་བཞི་བཅུ་སྐོར་སྐག་ཏུ་མོན་གྱི་བཙོན་དུ་བཟུམ།”ཞེས་གསལ།

[21]Luciano petech, The kingdom of ladakh c.950-1842 A.D, 1977, Page-90

[22]ཌྷུང་གེལ། གློ་རྒྱལ་ཕྲན།ཤོག་གྲངས།༡༣༢  

[23]Luciano petech, The kingdom of ladakh c.950-1842 A.D, 1977,  Page-42, (The bride may have been Nor-‘Dzindwang-mo, as Sen-ge-rnam-rgyal’s elder sister)


0

དཔྱད་མཆན་སྤེལ།

ཁྱེད་ཀྱི་གློག་ཡིག་གི་ས་གནས་དེ་ཁྱབ་སྤེལ་བྱེད་ཀི་མིན། རྟགས * ཅན་ངེས་པར་དུ་བླུགས་དགོས།